Мемлекеттiк тiлдi дамыту институты

ОҚУ-ӘДІСТЕМЕ

Мағжан Жұмабаевтың
Ақпан 25, 2015 141

Мағжан Жұмабаевтың "Шолпанның күнәсі" әңгімесіне талдау

Мағжан Жұмабаевтың "Шолпанның күнәсі" әңгімесіне талдау Мағжан Жұмабаевтың өлеңдермен қоса, қара сөзге ден қойып, барынша еңбек ете бастағаны - 1922-1925… толығырақ
Тәуелсіздік жылдарында жазылған драмалық шығармалардың тақырыптық ерекшеліктері
Ақпан 24, 2015 111

Тәуелсіздік жылдарында жазылған драмалық шығармалардың тақырыптық ерекшеліктері

Тәуелсіздік кезеңі тарихи тақырыптарға тыңнан жол ашқаны мәлім. Бұл кезеңде әдебиеттің барша жанрында тарихи тақырыптардың белсенді көтерілуі анық байқалды.… толығырақ
Мағжан Жұмабаев: Эпикалық дастан мазмұнындағы романтикалық сарын
Ақпан 19, 2015 326

Мағжан Жұмабаев: Эпикалық дастан мазмұнындағы романтикалық сарын

Ақындық міндетті арына жүктеп, халыққа жеткізер ойдың ұшығын анық та айқын көре білген Мағжан өз бағытынан еш айныған емес. Құбылмалы өмір күйінен өз жолын… толығырақ
Ақпан 18, 2015 262

Ғ. Мұстафиннің «Дауылдан кейін» романындағы жазушының стилі, сөз қолдану ерекшелігі

Ғабиден Мұстафиннің сөз саптау ерекшелігі өзге жазушыларға ұқсамайды. Ол қарабайыр сөз қолданбайды, шұрайлы сөздің нәрлісін, қуаттысын таңдап алады. Ендеше… толығырақ
Ақпан 18, 2015 160

1930-1960 жылдардағы әдебиет

Отызыншы жылдар ішінде біздің елімізде іске асқан қоғамдық-экономикалық өзгерістер қазақ поэзиясының дамуында жаңа дәуір туғызды. Поэзияның тақырыптары да,… толығырақ
(8 дауыс, орташа 2.13)
Орысша-Қазақша сөздік Нал - Нат

НАЛАГА`ТЬ несов. см.наложить 3; ~штраф айып салу; ~наказание жаза тартқызу.
НАЛА`ДИТЬсов. что 1. (исправить) жөндеу‚реттеу‚түзеу‚тәртіпке келтіру; ~станкистанокты жөндеу; 2.  ­­салу‚жолға салу‚реттеу; ~серийное производство сериялы өндірісті жолға салу; ~порядок на рабочем местежұмыс орнын ретке келтіру.
НАЛА`ДИ||ТЬСЯсов. жөнге салыну‚түзелу‚оңалу‚тәртіпке келтірілу; жөнделіп кету; новое производство ~лосьжаңа өндіріс жөнге түсті; работа в коллективе ~ласьұжымның жұмыстары жөнделіп кетті.
НАЛА`ДКАж. тех. см. наладить 1.
НАЛА`ДОЧН||ЫЙ,-ая‚-ое жөндейтін‚тәртіпке келтіретін‚реттейтін; ~ые работыреттейтін жұмыстар.
НАЛА`ДЧИКм. реттеуші‚үйлестіруші‚бапкер‚жөндеуші.
НАЛА`ЖИВАНИЕс. см. наладитьналадиться; ~мир­ных отношенийбейбітшілік қарым-қатынас орнату.
НАЛА`ЖИВАТЬ несов. см.наладить.
НАЛА`ЖИВАТЬСЯнесов. 1. см. наладиться; 2. страд. от налаживать.
НАЛАКА`||ТЬСЯсов. 1. жалап ішіп тою; котенок ~лся молокамысық сүтті жалап ішіп тойды; 2. прост. вульг. (напиться допьяна); он ~лся такчто не стоит на ногах ол аяғын баса алмастай болып ішкен.
НАЛА`МЫВАТЬнесов. см. наломать.
НАЛГА`ТЬсов. 1. (наговорить лжи) өтірік айту‚өтірікті ызғыту‚жалған сөйлеу; 2. на кого-что (наклеветать) біреуді ғайбаттау, жала жабу.
НАЛЕ`ВОнареч. 1.(куда) солға‚сол жаққа; свернуть  ~сол жаққа бұрылу; 2. (где) сонда‚сол жақта; ~  – лессол жақта – орман.
НАЛЕГА`ТЬнесов. см. налечь.
НАЛЕГКЕ` нареч.1. (без ноши) салт‚жеңілғана (жүксізжүк алмай);2. (в легкой одежде) жеңіл киіну.
НА`ЛЕДЬж. қызылсу мұзы.
НАЛЕЖА`ТЬСЯсов. көп жату‚жатып алу; вдоволь ~на солнцекүннің көзінде жатып әбден қыздырыну.
НАЛЕЗА`ТЬ несов. см.налезть.
НАЛЕ`З||ТЬсов. на кого-что, без доп. разг. 1. өрмелеу‚өрмелеп шығу; жиналу; муравьи ~ли в мед балға құмырсқалар жиналды; 2. (об одеждеобуви – надеться)сыю‚сыйып кету; сапог ~с трудом етік әрең сыйды.
НАЛЕПИ`ТЬсов. 1. что разг. (приклеить) жабыстыру‚жапсыру; ~марки на конверт конвертке маркалар жапсыру; 2. чточего соғу‚сомдау, жапсырып соғу; ~  из глины фигурок балшықтан мүсін соғу.
НАЛЕПЛЯ`ТЬнесов. см. налепить 1.
НАЛЕПЛЯ`ТЬСЯнесов. страд. от налеплять.
НАЛЕПН||О`Й, -ая‚-ое жапсырылған; ~ые узоры жапсырылған әшекей.
НАЛЁТІ м. 1.(действие) екпіндеу; ~ветра желдің екпіндеуі; 2. (атака) шабуыл; кавалерийский ~атты әскер шабуылы; воздушный ~әуе шабуылы; огневой ~атыс шабуылы; 3.шапқын‚шабуыл; бандитский ~бандит­ шабуылы; ¨1) екпінімен‚бар пәрменімен (екпіндеп барыпшауып барыпұшып бара жатып);сокол бьет с ~а сұңқар екпінмен соғады; 2) перен. разг. атүсті‚апыл-ғұпыл тез‚ойланбастан; ответить с ~аатүсті жауап беру.
НАЛЁТІІ м. 1. (тонкий слой) қону‚тұту‚түсу (жұқа қабатболар-болмас қатпар);~пылишаң қону; 2. перен. сымақ; статья с ~ом юморасықақсымақ мақала.­
НАЛЕТА`ТЬ Інесов. см. налететь.
НАЛЕТА`||ТЬІІ сов. чточегоұшу; летчик ~л сто тысяч километровұшқыш жүз мың километр ұшты.
НАЛЕТЕ`||ТЬ сов.1. на кого-что (летя натолкнуться) ұшып не жүріп барып соқтығу; 2. на кого-что (напасть) тұтқиылдан бас салу‚тап беру‚килігу‚соқ­тығысу; 3. перен. на кого-что дүрсе қоя беру‚ұру ~ть с угрозамибар ашумен тап беру; ~ть на прохожегожаяу жүргіншіге тап беріп ұру; 4. (о ветрео буре)соғу; ~л ураган кенеттен дауыл соқты; 5. ұшып (кіріп) жиналу‚қаптау; в комнату ~ли мухибөлмеге шыбын қаптап кетті; 6. ұшып келіп қону‚басу; на стекла ~ла пыльәйнекті шаң басып кетті.
НАЛЁТЧИКм. шапқыншы‚талаушы.
НАЛЕ`ЧЬсов. на кого-что 1. (надавить) үстінен басу‚итеру‚салмағын салу; ~плечом на дверь есікті иығымен итеру; 2. перен. на что шындап кірісу‚зер салу‚күш салу‚тырысу‚ден қою; ~на учебу оқуға ден қою; 3. перен. на кого-что, прост. көп істеу‚жұмылдыру; ~на своих помощников өзінің көмекшілеріне жұмыс­ты көп істету.
НАЛИ`Вм. 1. см. налить 1; 2. толысу‚дәндену‚пісу; яблоки хорошего ~ажақсы піскен алма; ~колосьев масақ­тың дәнденуі; 3. вет. ақбас‚сарысу.
НАЛИВА`ТЬнесов. см. налить.
НАЛИВА`ТЬСЯнесов. см. налить; 2. страд. от наливать.­
НАЛИ`ВКАж. 1. только ед. разг. (действие) құю‚қотару‚құйылу; 2. жемістен ашытылған шарап; вишневая ~шие шарабы.
НАЛИВН||О`Й,-ая‚-ое 1. сұйық нәрсені таситын; ~ые суда сұйық заттарды таситын құйма кемелер; 2. су арқылы айналатын‚іске қосылатын; ~ая мельница су диірмені; 3. әбден піскен; ~ое яблоко әбден піскен алма.­
НАЛИЗА`||ТЬСЯсов. 1. чего жалау‚жалап тою; медведь ~лся медуаю балды жалап тойды; 2. прост. разг., перен. ішіп қою; до тогонаконец~лсячто не смог встать с местакөп ішкені сонша‚ақырында орнынан тұра алмай қалды.
НАЛИ`Мм. биол. нәлім.
НАЛИ`М||ИЙ,-ья‚-ье; ~ья уханәлім сорпасы.
НАЛИНОВА`ТЬсов. чточегосызып,сызбалап шығу; ~лист бумаги бір парақ қағазды сызып қою.
НАЛИПА`ТЬнесов. см. налипнуть.
НАЛИ`ПНУТЬсов. жабысу‚баттасу‚баттасып қалу.
НАЛИТ||О`Й,-ая‚-ое 1. әбден піскен; ~ое яблоко піскен алма; 2. (о плечахруках и т. п.)толық‚семіз; (о человеке).
НАЛИ`ТЬсов. чточего1. кұю; құйып қою; ~  чашкумолока кесеге сүт құю; 2. (разлить) төгу; ~воды на пол еденге су төгу.
НАЛИ`||ТЬСЯсов. 1. құйылу; вода ~лась в лодку қайыққа су құйылды; 2.(стать сочным)пісіп жетілу‚толысу; сливы ~лисьқараөрік әбден пісіпті; мускулы ~лись бұлшық еттері толысыпты; ¨глаза ~лись кровью көздері қанталап кетіпті.
НАЛИЦО`нареч. в знач. сказ. көз алдында‚айқын‚бар; доказательство ~айғағы анық; все свидетели ~куәлардың бәрі көз алдында отыр.
НАЛИ`ЧЕСТВОВАТЬнесов. книжн. көзбе-көз болу‚көрініп тұру.
НАЛИ`ЧИ||Е с.бары‚бар болуы‚қолда бары‚қолдағысы; быть в ~и бар болу; при ~и қолда барда‚болған уақытта; ~е капиталакапиталдың қолда бары.
НАЛИ`ЧНИК м.1. жақтау‚маңдайша; ~окна терезенің жақтау маңдайшасы; 2. кілт сұғатын тесігі бар темір тақташа.
НАЛИ`ЧНОСТ||Ьж. 1. см. наличие; всемашины в ~ибарлық машина да бар‚орнында; 3.қолда бар ақша; ~ь кассы кассадағы бар ақша.
НАЛИ`ЧН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. қолда бары‚қолма-қол‚қолдағы‚нақтылы; ~ыйкапитал қолдағы бар капитал; ~ая поставкақолма-қол жеткізілім;~ая сделка қолма-қол есеп айырысу мәмлесі; ~ая сумма қолда бар сома; 2. в знач. сущ. ~ыемн. қолда бар ақша; продавать за ~ыеқолма-қол ақшаға сату; ¨за ~ый расчет қолма-қол ақшамен есеп айырысу.
НАЛО`БНИКм. 1. (налобная повязка) маңдайлық‚маңдайға тартатын; 2. (в конской узде) кекілдірік; ремен­ный ~қайыс кекілдірік.
НАЛО`БН||ЫЙ,-ая‚-ое маңдайдағы‚маңдайлық; ~ая повязкамаңдай тартпа (шәліні түйреу үшіншашты қобыратпау үшін тартылады).
НАЛОВИ`ТЬсов. что кого-чего көп қылып ұстау‚аулау; ~рыбы балықты көп аулап алу.
НАЛОВЧИ`ТЬСЯ сов. в чем, без доп., разг.оңтайланып алу, ебін табу.
НАЛО`Гм. салық;прямой ~тура салық; косвенный ~жанама салық; подоходный ~табыс салығы; обложить ~омсалық салу; взыскать ~салық төлету; ~с валового оборота жалпы айналымнан алынатын салық; ~земельный жер салығы; ~биржевой биржалық cалық;~с оборота айналым салығы; ~на добавленную стоимость қосылған құннан алынатын салық; ~на прибыльтабыс салығы; ~государственный мемлекеттік салық; ~продовольственный азық-түлік салығы; ~и единовременныебір жолғы салықтар.
НАЛОГО`В||ЫЙ,-ая‚-ое салық, салықтық; ~ая систе­ма салық жүйесі; ~ая инспекция салық инспекциясы; ~ая документация салық құжаттары;~ая декларация салық декларациясы; ~ая политика салық саясаты.
НАЛОГООБЛОЖЕ`НИЕс. салық салу; ~двойное екі жақты салық салу (қос салық, бір пайда көзіне әр түрлі салық салу немесе екі салық жүйесін бір уақытта қолдану); ~по принципу постоянного местопребываниятұрақты тұрғылықты мекені бойынша салық салу.
НАЛОГОПЛАТЕ`ЛЬЩИКм., НАЛОГОПЛАТЕЛЬЩИЦА ж. салық төлеуші.
НАЛОЖЕ`НИЕс. только ед. 1. см. наложить 45; ~  повязки на рану жарасын таңу; 2. салу‚басу‚қондыру‚­ тартқызу; ~штрафаайыппұл салу; ~взыскания жаза тартқызу; ~ареста на имущество мүлікке тыйым салу.­
НАЛО`ЖЕННЫЙприч. страд.отналожить.
НАЛОЖИ`ТЬ сов.1. что (сверху) үстіне қою‚салу; байлау; жағу; ~компресс компресс салу; 2. чточего (навалить)үйіп қою; ~книг на стол кітаптарды үстел үстіне үйіп қою; ~белья в чемодан көйлек-көншекті шабаданға салып қою; 3. что (поставитьпометить)салу‚басу‚қондыру; ~печать мөр басу; 4. (подвергнуть) салу; ~штраф айыппұл салу; ~запрет тыйым салу; 5.  мед.~бинтбинттеу‚бинтпен орап тастау; ~гипс на рукуқолға гипс салу; ¨~на себя рукипрост. өзін-өзі өлтіру; ~печать(отпечаток) на кого-что із қалдыру.
НАЛО`ЖНИЦАж. уст. книжн. еріксіз әйел‚күң (шапқыншылықтанжаугершіліктен қолға түсіпбіреудің үйінде тұрған еріксіз әйел).
НАЛОКО`ТНИКм. 1. (в старину – часть лат в виде щитканадеваемого на локоть)шынтақтық‚шынтаққап‚шынтаққа киетін (бұрынғы кездегі сауыттың шынтаққа киетін қалқан тәріздес бір бөлігі); 2. шынтақжас­тық (шынтақ буынын ауыртып алмау үшін қолданылатынішіне жүн салынған жеңіл жастықша).
НАЛОМА`ТЬсов. чточегосындыру; сындырып алу‚сындырып кету; надо ~веток бұтақтарды сындырып жиып қою керек; ¨~дров ақымақтық істеу.
НАЛОЩИ`ТЬсов. см. лощить.
НАЛУЩИВА`ТЬнесов. см. налущить.
НАЛУЩИ`ТЬсов. чточего (насорить)шағу‚аршу; ~семечекшекілдеуік шағу; ~гороху бұршақ қабығын аршу; қауыз-қабықпен ыбырсыту.
НАЛЮБОВА`ТЬСЯсов. на кого-что қарап құмары қану‚қызығып қарау‚сүйсіну; я не могу ~на картину суретке қанша қарасам да құмарым қанбайды.
НАЛЯ`ПАТЬсов. что, простореч. қалай болса солай істеу; немқұрайды істеу (бірдемені ойланбай істей салу).
НАМАГНИ`ТИТЬсов. что магниттеу; ~железотемірді магниттеу.
НАМАГНИ`ЧИВАТЬнесов. см. намагнитить.
НАМАГНИ`ЧИВАТЬСЯнесов. 1. магниттену; 2. страд. от намагничивать.
НАМА`Зм. намаз; утренний ~таң намазы.
НАМАЗА`НН||ЫЙ,-ая‚-ое страд. прич. жағылған; кусок хлеба, ~ый масломмай жағылған бір тілім нан; ~ое глиной лицо езілген балшық жағылған бет; ~ые помадой губы далап жағылған ерін.
НАМА`ЗАТЬсов. 1.что сылау‚жағу; ~маслом май жағу; 2. что разг. (плохо нарисоватьнаписать)шимайлау; 3. разг. что (накрасить) жағу‚бояу; ~губы ернін бояу‚ерінге жағу.
НАМА`ЗАТЬСЯсов. жағыну‚бояну; ~вазелином вазелин жағыну.
НАМА`ЗКАж. разг. 1. см. намазать 1; 2. жағынды; фосфорная ~на спичках сіріңке басындағы фосфорлы жағынды.
НАМА`ЗЫВАТЬнесов. см. намазать 1.
НАМА`ЗЫВАТЬСЯнесов. см. намазаться; 2. страд. отнамазывать.
НАМАЛЕВА`ТЬсов. кого-что разг. қиқа-жиқа етіп шимайлау.
НАМА`ЛЫВАТЬнесов. см. намолоть.
НАМАРИНОВА`ТЬсов. чточегомаринадтау; ~помидоры қызанақ маринадтап қою.
НАМА`СЛИВАТЬнесов. см. намаслить.
НАМА`СЛИТЬсов. что разг. майлау‚май жағу‚май қылу.­
НАМАТРА`ЦНИКм. (чехолнадеваемый на матрац) матрацқап (матрацты тыстайтын қап).
НАМА`ТЫВАНИЕс. только ед. см. намотать.
НАМА`ТЫВАТЬнесов. см. намотать.
НАМА`ТЫВАТЬСЯІ несов. 1. см. намотаться І; 2.  страд. от наматывать.
НАМА`ТЫВАТЬСЯІІ несов. см. намотаться ІІ.
НАМА`ЧИВАТЬ несов. см.намочить.
НАМА`ЧИВАТЬСЯнесов. 1. см. намочиться; 2. страд. от намачивать.
НАМА`ЯТЬСЯсов. прост. 1. (очень устать) қатты шаршау‚қалжырау; 2. (намучиться) жапа шегу‚қиналу‚азаптану.
НАМЕ`ДНИ нареч. простореч.жуырда, жақында ғана‚таяуда ғана; ~он ко мне заходилол осы таяуда ғана маған кіріп шықты.
НАМЁКм. ишара‚ым‚тұспал‚лебіз; тонкий ~ишара; говорить намеками тұспалдап сөйлеу.
НАМЕКА`||ТЬнесов. на кого-что, без доп. тұспалдау‚ишаралау‚меңзеу; он на что-то ~ет ол бір нәрсеге ишара жасап отыр.
НАМЕКНУ`ТЬсов. однокр. на кого-что без доп. тұспалдау‚шет жағалап айту‚сездіру‚астарлап айту‚жеткізу‚ишара қылу.
НАМЕ`НИВАТЬ несов. см.наменять.
НАМЕНЯ`ТЬ сов. чточего айырбастап‚майдалап алу.­
НАМЕРЕВА`||ТЬСЯнесов. бір нәрсені істеуге ниеті болу‚ниеттену‚ыңғайлану‚көздеу; я ~юсь уехатьмен кетуге ниеттеніп тұрмын.
НАМЕ`РЕНИЕс. ниет‚пиғыл‚мақсат‚ой; твердое  ~берік ниет; угадать чье-либо ~біреудің ниетін аңғару.
НАМЕ`РЕННОнареч. әдейі‚әдейілеп; сделать что-либо ~бірдемені әдейі істеу.
НАМЕ`РЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое әдейі‚біле тұра; жорта; ~ый поступок әдейі істелген әрекет.
НАМЕРЗА`ТЬнесов. см. намерзнуть.
НАМЁРЗНУТЬсов. (о льде) мұздау‚қату.
НАМЁРЗНУТЬСЯсов. разг. тоңу; ~в пути жолда тоңу.­
НАМЕРИВА`ТЬнесов. см. намерить.
НАМЕ`РИТЬсов. чточегоөлшеу‚өлшеп қою; ~  мешок муки бір қап ұн өлшеп қою.
НАМЕРТВОнареч. разг. нық етіп‚тастай қылып; соединить ~тастай қылып біріктіру.
НАМЕРЯ`ТЬнесов. см. намерить.
НАМЕСИ`ТЬсов. чточегоилеу; езу; ~теста қамыр илеу; ~глины балшық езу
НАМЕ||СТИ`1. чточего сыпырып үйіп қою; 2.  безл.что үю‚жию; ~ло много снегу қар көп болып үйілді.
НАМЕ`СТНИКм. ист. билеушінің өкілі‚орынбасары.­
НАМЕ`СТНИЧЕСТВОс. наместниктік.
НАМЁТІ м. рыбол. (сеть) сүзгі тор (ұзын таяққа байланған торлыаузы шеңберлізерен тәрізді балық аулау құралы);2. (сеть для ловли птиц) тұзақ; 3. воен. шатыр.
НАМЁТ ІІм. (галоп) шоқырақ‚текірек;рысь переш­ла в ~желістен шоқыраққа көшті.
НАМЕТА`ТЬІ сов. см. намести.
НАМЕТА`||ТЬІІ сов. 1. чточегоүю; ~ть сенапішен үйіп қою; 2. чтокого-чего (произвести на свет) (о  рыбе)­шашу; рыбы ~ли икру балық уылдырық шашты; 3. что үйрету‚жаттықтыру; ~ть глазкөз үйрету; ~ть рукуқолды жаттықтыру.
НАМЕТА`ТЬІІІ сов. что (шов и т. п.) көктеу‚көктеп тігу; ~рукавжеңді көктеу.
НАМЕ`ТИТЬІ сов. что (поставить метку) белгі салу; 2. (обозначить штрихами) сызып шығу‚белгілеу; ~на плане направление дороги жоспарда жол бағытын көрсетіп қою.
НАМЕ`ТИТЬІІ сов. что белгілеу‚белгілеп қою‚ұйғару‚жоспарлау; ~кандидатов на конференцию конференцияға кандидаттар белгілеу.
НАМЕ`ТИТЬСЯ Ісов. 1, 2 л. не употр. (появиться) айқындалу‚саралану‚байқалу; ~лись две точки зрения екі көзқарас байқалды.
НАМЕ`ТИТЬСЯІІ сов. (нацелиться) көзделу‚көзделіп қою; көзделді (көрініп тұрды).
НАМЁТК||Аж. 1. уст. (метка) белгі‚таңба; сам сделал ~убелгіні өзің жасадың; 2. өзенде жүретін кемелерде судың тереңдігін өлшеу үшін қолданылатын, бөліктерге бөлінген қада.
НАМЁТЫВАТЬІ несов. см. наметать ІІ.
НАМЁТЫВАТЬІІ несов. см. наметать ІІІ.
НАМЕЧА`ТЬІ несов. см. наметить І.
НАМЕЧА`ТЬІІ несов. см. наметить ІІ.
НАМЕЧА`ТЬСЯ несов. см.наметиться І.
НАМЕША`ТЬсов. чточегоараластыру‚қосу; ~  изюму в тесто қамырға мейіз қосу.
НАМЕ`ШИВАТЬІ несов. см. намесить.
НАМЕ`ШИВАТЬ ІІнесов. см. намешать.
НАМИ`Нм. жауыр (қажалғанісінген жер);у лошади ~на холке аттың шоқтығында жауыры бар.
НАМИНА`ТЬнесов. см. намять.
НАМНО`ГОнареч. едәуір‚әлдеқайда көп‚анағұрлым.­
НАМОГИ`ЛЬН||ЫЙ,-ая‚-ое қабірдің үсті; ~ый памятник ескерткіш құлпытас.
НАМОЗО`ЛИТЬсов. что,разг. сүйелдендіру; ~рукиқолды сүйелдендіру; ¨~кому-либо глазабіреудің көзіне күйік болу, көзіне сүйелдей көріну.
НАМОКА`ТЬнесов. см. намокнуть.
НАМО`КНУТЬсов. су өту‚су болу.
НАМОЛА`ЧИВАТЬ несов. см.намолотить.
НАМОЛО`Тм. с.-х. 1. см. намолотить; 2. (количество намолоченного зерна) түсім (бастырып алынған егіннің көлемі).
НАМОЛОТИ`ТЬ сов. чточегобастыру; ~много ржи көп қара бидай бастыру.
НАМОЛО`ТЬсов. чточего 1.тарту‚үгу‚түсім; 2.  перен.разг. езу‚танту; ~чепухи жоқтан өзгені танту‚түкке тұрмайтын сөзді айту.
НАМО`РДНИКм. тұмылдырық; надевать ~тұмылдырық кигізу.
НАМОРИ`ТЬ сов. что, кого-чегоқыру‚өлтіріп бітіру; ~крыс отравой егеуқұйрықты умен қыру; 2. перен. болдырту‚қинау;~коней аттарды қинау‚болдырту.
НАМОРИ`||ТЬСЯ сов.разг. титығы құру‚қалжырау‚сүлдері құру; кони ~лисьаттар болдырды.
НА`МОРОЗЬж. мұздақ.
НАМО`РЩИТЬ сов. что тыржиту‚тырыстыру; ~  лоб маңдайын тыржиту.
НАМО`РЩИТЬСЯсов. (о коже лбаноса)тыржию‚тырысу.
НАМОСТИ`ТЬ сов.что (тастақтай т. б.) жаю‚төсеу; ~дорогу жолға тас төсеу.
НАМОТА`ТЬ сов. чточего орау‚шырмау; ~леску на удочкуқармақ бауын орау; ~нитки жіпті (келепке) орау; ¨~(себе) на ус разг. есте сақтау‚жадында ұстау.
НАМОТА`ТЬСЯІ сов. оралу‚шырмалу.
НАМОТА`ТЬСЯІІ сов. прост. (устать) шаршау‚әуре-сарсаңға түсу.
НАМО`ТКАж. 1. см. намотать; 2. разг. (моток) орам‚ораған жіп.
НАМОЧИ`ТЬсов. 1. что суға салу‚шылау‚сулау; ~тряпкушүберекті сулау; 2. чточегожібіту; ~яблок на зимуқысқа алма жібітіп қою.
НАМОЧИ`ТЬСЯсов. разг. сулану‚су болу.
НАМУДРИ`||ТЬсов. разг. көку‚білгішсіну; он так ~лчто трудно разобратьсябілгішсінгені сондай‚тіпті не деп кеткенін айырудың өзі қиын.
НАМУ`СОРИТЬсов. разг. қоқырсыту‚қоқырсытып тастау‚ыбырсыту.
НАМУТИ`ТЬсов. что (сделать мутным) лайлау‚лайлап тастау.
НАМУ`ЧИТЬсов. кого-чторазг.азаптау‚азапқа салу‚зәбірлеу.
НАМУ`ЧИТЬСЯсов. разг. азаптану‚азап шегу‚зәбірлену.
НАМЫ`Вм. 1. см. намыть 23; ~золотаалтын жуу, шаю; 2. су шайған кемер.
НАМЫВА`ТЬнесов. см. намыть.
НАМЫВЩИ`Км. шаюшы‚жуушы (жуыпшайып тұрумен айналысатын жұмысшы).
НАМЫВА`ТЬСЯнесов. см. намыть, намыться.
НАМЫВН||О`Й,-ая‚-ое шайып әкелінген‚салынды; ~ой слой шайып әкелінген қабат.
НАМЫ`КАТЬСЯсов. прост. көп ауырлық‚мұқтаждық көру‚азап шегу; ~по белу свету кең дүниені мұқтаждықпен шарлап кезу.
НАМЫ`ЛИВАТЬнесов. см.намылить.
НАМЫ`ЛИТЬсов. кого-что сабындау; ~лицо бетті сабындау; ~голову:1) басты сабындау; 2) перен. қара терге түсіру; әңкі-тәңкісін шығару; пора-порасы шығу.
НАМЫ`ЛИТЬСЯсов. сабындану‚сабын жағыну.
НАМЫ`ТЬсов. 1. чточегоразг. жуу‚жуып қою; ~много белья көп кірді жуып қою; 2. чточего жуып алу‚шайып алу; ~золотого песка алтын құмды жуып-шаю; 3. чточего (нанести водой) шайып әкету‚ағызып әкелу (мыс.: топырақтықұмды т. б.).
НАМЫ`ТЬСЯсов.разг. (в бане)тазаланып жуыну‚жақсылап жуыну.
НАМЯКА`ТЬнесов. см. намякнуть.
НАМЯ`КНУТЬ сов.былжырау.
НАМЯ`||ТЬсов. 1. чточего басу‚езу; ~ли глины балшық басу; 2. что езу‚таптау‚таптап тастау; дети ~ли много травы в садубалалар бақта көп шөпті таптап тастапты; 3. что, на что соғып тастау‚қажату; ~ть ногу аяқты қажату; ~ть бока кому-либо біреудің қабырғасын күйрету‚сабап тастау.
НАНА`ЕЦ м., НАНАЙКА ж.нанай.
НАНА`ЙСК||ИЙ, -ая‚-ое нанай; ~ий язык нанай тілі.­
НАНА`ЙЦЫмн. нанайлар.
НАНА`ШИВАТЬнесов. см. наносить І.
НАНЕС||ТИ`сов. 1. чточего алып келу‚үйіп қою; ~ти книги из библиотеки кітапханадан көп етіп кітап әкеліп қою; 2. безл. чточего (желағынмен)үйіп тастау‚ағызып әкелу; течением ~ло песку құмды ағын ағызып әкелді; 3. безл. кого-что разг. (в сочетании с другими словами)~ти удар ұрып жіберу‚салып жіберу; ~ти обидуөкпелету; ~ти оскорбление қорлау‚тіл тигізу; ~ти ущерб зиян келтіру; 4. что қаптау‚жағу; ~ти краску бояу жағу; 5. что түсіру ~ти город на карту қаланы картаға түсіру; 6.чточегокөп қылып салу‚әкелу; ~ти яиц көп қылып жұмыртқа салу; ¨~ти визит әдейі барып жолығу‚кездесу.
НАНИЗА`ТЬсов. чточего тізу‚өткізу‚тізбектеу (мыс.: жіпке моншақ тізу); ~нарезанные яблоки на палочку туралған алманы шыбыққа өткізіп тізу.
НАНИ`ЗЫВАТЬнесов. см.нанизать.
НАНИМА`ТЕЛЬм. жалдаушы‚жалға алушы; ~квартирыпәтер жалдаушы.
НАНИМА`ТЬ несов. см.нанять.
НАНИМА`ТЬСЯнесов. 1. см. наняться; 2. страд. от нанимать.
НАНО`См. 1. см. нанести 2; 2. қоқыс, үйінді‚салын­ды‚тасынды‚тосқын (желменсумен келіп үйіліп қалған топыраққар т. б.); ~ом влекомые ілеспе тасын­дылар.­
НАНОСИ`ТЬ Ісов. чточеготасу‚көп қылып тасып қою; ~камнейтасты көп қылып тасып қою.
НАНОСИ`ТЬІІ несов. см. нанести.
НАНО`СН||ЫЙ, -ая‚-ое 1. қоқыс‚үйінді‚салынды‚шөгінді (сужел айдап келген);~ая почва шөгінді топырақ; 2. перен. тысқы‚тысқары‚өзіне тән емес‚бөгде; ~ое влияниетысқы әсер.
НАНОФИТО`Нм. бот. жапақ‚тасбұйырғын.
НА`НСУКм. только ед. нансук (жұқа мақта мата).
НАНЮ`ХАТЬ сов. кого-что разг. иіскеу‚иіскеп білу.
НАНЮ`ХАТЬСЯсов. чего разг. (понюхать вдоволь) иіскелеу; көп иіскеп жіберу; ~табаку насыбайды көбірек иіскеу.
НАНЮ`ХИВАТЬСЯнесов. см. нанюхаться.
НА`НЯТ||ЫЙ, -ая‚-ое жалға алынған‚жалдап алынған; ~ая комната жалға алынған бөлме.
НАНЯ`ТЬсов. 1. кого-что жалдау; ~рабочих жұмысшыларды жалдау; 2. что (ақы төлеп уақытша жалға алу) жалға алу; ~дачу на лето жазға саяжайды жалдап алу; ~квартиру пәтер жалдау.
НАНЯ`ТЬСЯсов. жалдану; ~сторожем күзетшілікке жалдану.
НАОБЕЩА`ТЬсов. чточегокөп қылып‚үсті-үс­тіне уәде беру; ¨~с три короба құлаш-құлаш уәде беру.
НАОБОРО`Т нареч.1. кері; прочесть слово ~сөзді кері оқу; 2. керісінше‚қарама-қарсы‚теріс; ему говорята он все делает ~оған айтса да‚ол бәрін керісінше істейді; он все понимает ~ол бәрін керісінше түсінеді.
НАОБУ`Мнареч. ойланбастан‚долбарлап‚жорамалдап; отвечать ~ойланбастан жауап беру; делать ~ойланбастан істей салу.
НАОРА`ТЬ сов.на кого-что, разг. айғайлау‚ақыру; ~на подчиненных қол астындағыларға ақыру‚жекіру.
НАО`ТМАШЬнареч. құлаштап;ударить ~құлаштап ұру.
НАОТРЕ`З нареч.үзілді-кесілді; шорт‚біржолата; ~  отказываться үзілді-кесілді бас тарту.
НАПА`ДАТЬ сов.(о листьях) көп түсу (о дожде) жауын көп жауды.
НАПАДА`ТЬнесов. см. напасть І.
НАПАДА`ЮЩ||ИЙ,-ая‚-ее 1. прич. от нападать І; 2. в знач. сущ. спорт. шабуылшы.
НАПАДЕ`НИЕс. 1. шабуыл‚шапқыншылық‚бас салу; внезапное ~кенет шабуыл; отразить ~противника дұшпанның шабуылын тойтару; 2. спорт. шабуыл‚ұмтылыс; сильное ~күшті шабуыл.
НАПА`ДКИтолько мн. орынсыз шабуыл‚орынсыз айыптау‚тиісу‚соқтығу; ~критиков сыншылардың орынсыз шабуылы.
НАПА`ИВАТЬІ несов. см. напоить.
НАПА`ИВАТЬІІ несов. см. напаять 1.
НАПА`ЙКАж. 1. см. напаять; 2. (напаянная часть) дәнекерленген жалатпа.
НАПА`КОСТИ||ТЬсов. разг. 1. (напачкать) былғау; ластау; 2. (испортить) бүлдіру‚бүлдіріп кету‚залалын тигізу; оставья сам доделаюты только ~шь қой‚қалғанын өзім істеймін‚сен тек бүлдіресің.
НАПА`РИВАТЬ несов. см.напарить.
НАПА`РИВАТЬСЯнесов. 1. см.напариться; 2. страд. от напаривать.
НАПА`РИТЬсов. 1. чточегобулау‚буға пісіру; ~  горшок горохубір құмыра бұршақты буға пісіру; 2.  кого-что разг. (в бане)әбден булау.
НАПА`РИТЬСЯсов. разг. (моншада) әбден булану.
НАПА`РНИКм., НАПА`РНИЦАж. серіктес; машинисты-~исеріктес-машинистер.
НАПА`РЫВАТЬнесов. см. напороть І.
НАПА`РЫВАТЬСЯнесов. см. напороться.
НАПАСА`ТЬ несов. см.напасти.
НАПАСА`ТЬСЯнесов. 1. см. напастись; 2. страд. от напасать.
НАПАСТИ` сов. чточего әзірлеп қою, (көп қылып) жинау; ~денег для отъезда жол жүруге ақша жинау.
НАПАС||ТИ`СЬ сов. чего, разг. (обычно в отриц. форме) жетерлік етіп әзірлеп қою; на тебя не ~ешься саған жеткілікті етіп жию қиын.
НАПА`||СТЬІ сов. на кого-что 1. шабуыл жасау‚бас салу; ~сть на врага жауға шабуыл жасау; 2. разг. (обрушиться с упреком) килігу‚біреуге байлану‚соқтығу‚кінә тағу; 3. ұшырату‚кездестіру; ~сть на интересное высказывание в книге кітаптың қызықты жеріне кезігу; ¨~ла грусть мұңды болу‚мұңаю; ~ла лень жалқаулық басты.
НАПА`СТЬІІ сов. разг. см. нападать.
НАПА`СТЬІІІ ж. разг. (беда) пәле‚қырсық‚сәтсіздік.
НАПАХА`ТЬсов.чточегожер жыртып тастау‚жер айдап тастау.
НАПА`ХИВАТЬнесов. см. напахать.
НАПА`ЧКАТЬсов. былғап‚ластап тастау; ~одежду киімді ластап тастау.
НАПАЯ`ТЬ сов.1. что (припаять сверху) жамау‚дәнекерлеу; ~заплату жамау салу, жапсыру; 2. чточего (наготовить паянием)көп қылып дәнекерлеп тастау.­
НАПЕ`Вм. әуен‚мақам.
НАПЕВА`ТЬнесов. 1. см. напеть; 2. (тихо) ыңылдау‚ыңылдап ән салу.
НАПЕ`ВН||ЫЙ, -ая‚-ое әуезді‚әуенді‚үнді‚әнге келетін‚сазды; ~ые стихиәуезді өлең; ~ая речь әуезді сөз.
НАПЕКА`ТЬнесов. см. напечь.
НАПЕРЕБО`Йнареч. тұс-тұстан‚бірін-бірі тоспай‚біріне-бірі қарамай‚жапа-тармағай; все заговорили ~бәрі тұс-тұсынан сөйлей бастады.
НАПЕРЕВЕ`Снареч. көлденең; держать винтовку ~мылтықты көлденең ұстау.
НАПЕРЕГО`НКИнареч. жарыса‚бірінен-бірі оза; дети бежали ~балалар жарыса жүгірді.
НАПЕРЕКО`Р1. нареч. (вопреки) қияс‚кесе-көлденең‚қарсы‚ерегісіп; он всегда делает ~ол үнемі қияс іс істейді; 2. предлог с дат. п. (против) қарсы‚кесе-көлденең; ~желаниям тілегіне қарсы.
НАПЕРЕРЕ`Знареч. кесе-көлденең; побежать ~ кому-либо біреудің алдын кесе-көлденең жүгіріп өту.
НАПЕРЕ`ТЬсов. на кого-что простореч. басу‚бар күшпен итеру.
НАПЕРЕХВА`Тнареч. см. наперерез.
НАПЕРЕЧЁТ нареч.1. түгел‚түп-түгел‚бірін қалдырмай;­ я знаю всех ~мен бәрін түгел білемін; 2.  в  знач. сказ.аз‚санаулы; такие люди ~ондай адамдар санаулы ғана.
НАПЕ`РСНИКм., НАПЕ`РСНИЦА ж. уст. сырлас‚оң көз‚сенімді (біреудің ең жақсы көретін сүйіктісісенімді адамы).
НАПЁРСТ||ОКм. оймақ; шить с ~ком оймақпен тігу; ¨с ~окоймақтай‚кіп-кішкентай.
НАПЕРСТЯ`НКАж. бот. оймақгүл.
НАПЕРЧИ`ТЬсов. что (көп етіп) бұрыш салу; ~суп сорпаға бұрышты көп салу.
НАПЕ`ТЬсов. что 1. (спеть) ән салып беру‚әуендету‚өлеңдету‚айтып беру; ~арию ария айтып беру; 2. (әнді күйтабаққа) жаздыру‚түсіру.
НАПЕЧА`ТАТЬ сов.что 1. басып шығару‚басу; ~  типографским­ способомбаспаханалық тәсілмен басып шығару; 2. фотосурет жасау.
НАПЕЧА`ТА||ТЬСЯ сов.басылып шығу‚басылу; рисунки ~лись отчетливосуреттер анық басылып шығыпты.­
НАПЕ`ЧЬсов. 1. чточего (испечь)көп қылып пісіру‚пісіріп алу; ~булокнанды көп қылып пісіріп алу; 2. что безл. қыздыру‚күйдіріп кету; шыжыту; мне напекло голову солнцем менің басымнан күн өтті.
НАПИВА`ТЬСЯнесов. см. напиться.
НАПИ`ЛИВАТЬнесов. см. напилить.
НАПИЛИ`ТЬ сов. что, чегокесу‚көп қылып кесіп тастау (арамен)бұтау; ~дров отынды көп қылып аралап тастау.
НАПИ`ЛЬНИКм. егеу; плоский ~жалпақ егеу; трехгранный ~үш қырлы егеу
НАПИРА`ТЬнесов. 1. см. напереть; 2. на кого-чторазг. (теснитьнаступать)бұрау‚қысу‚бастырмалау‚анталау‚арындау‚адуындану‚кеуделеу‚жан алқымға алу (қалай да болғызуға тырысу); 3. на чторазг. (делать­ упор)омыраулау‚тырысып болмау‚айтқанынан қайтпай тұрып алу.
НАПИСА`НИЕс. жазу; жазылу; двоякое ~буквы, слова әріптің, сөздің екі түрлі жазылуы
НАПИСА`ТЬ сов. что1. жазу‚жазып қою;~письмо хат жазу; 2. жасау‚(сурет) салу; ~портрет портрет салу.
НАПИТА`ТЬ сов.1. кого-что (накормить) тойғызу‚тойдыру‚тойындыру; ~голодных аштарды тойындыру; 2. что, чем (пропитать) сіңдіру‚қандыру.
НАПИТА`||ТЬСЯ сов.(пропитаться жидкостью) сорып алу‚сіңіріп алу;губка ~лась водой сорғыш суды сорып алды.
НАПИ`ТЫВАТЬСЯнесов. 1. см. напитаться; 2. страд. от напитывать.
НАПИ`Т||ОКм. сусын‚ішімдік; прохладительные ~ки салқындатқыш сусындар;спиртные ~киспирт ішімдіктері‚ішімдік; ~ок со льдом томыртқа.
НАПИ`ТЬСЯ сов.1. чего, без доп. сусыны қану‚шөлін қандыру; 2. (опьянеть) ішіп мас болу (арақ-шарапты ішіп қызу).
НАПИХА`ТЬсов. чточего тығу‚тықпалау;~в чемоданшабаданға тықпалап салу
НАПИ`ХИВАТЬнесов. см. напихать.
НАПИ`ЧКАТЬсов. кого-что разг. 1. күштеп жегізу‚шамадан артық жегізу; ~ребенка конфетами балаға шамадан тыс кәмпит жегізу; 2. перен. өте көп беру‚(басын) қатыру; ~советами өте көп кеңеспен басын қатыру.
НАПЛА`Вм. спец. (поплавок) қалтқы‚қалқығыш.
НАПЛА`ВА||ТЬСЯ сов.мейірі қанғанша жүзу‚құмары қанғанша малту; он вдоволь ~лся ол құмары қанғанша жүзді.
НАПЛА`ВИТЬсов. 1. что тех. (үстіне) еріген металды құю‚қаптау; ~золото алтынды еріту; 2. ерітіп дәнекерлеу‚ерітіп қою
НАПЛА`ВИТЬСЯсов. еру‚еріту.
НАПЛАВЛЯ`ТЬнесов. см. наплавить.
НАПЛАВЛЯ`ТЬСЯнесов. 1. см. наплавиться; 2. страд. от наплавлять.
НА ПЛАВУ`нареч. жүзуде‚жүзіп жүргенде; ремонтировать пароход ~кемені жүзіп жүргенде жөндеу.
НАПЛА`КА||ТЬсов. что, разг. жылап алу; көп жылау; ¨кот ~лтүкке тұрғысыз; өте аз.
НАПЛА`КАТЬСЯ сов.(много плакать) көп жылау‚жылап алу; ¨он еще наплачется ол әлі көресіні көреді.
НАПЛАСТА`ТЬ сов. чточего жұқалап тілу‚тақталап тілу‚кесу; ~рыбы для соления балықты тұздауға жұқалап тілу.
НАПЛАСТОВА`НИ||Ес. 1. см. напластоватьнапластоваться;2. геол. қабат‚қатпар‚тақталанба; ~е горных породтаужыныстардың тақталанбасы; 3. перен. (наслое­ние) қоспа‚қабат, кейіннен қосылған қоспалар‚қабаттар.­
НАПЛАСТОВА`ТЬсов. чточего (наложить слоями) қат-қат‚қабат-қабат ету‚қатпарлау.
НАПЛАСТОВА`ТЬСЯ сов.қабатталу‚қатпарлану; қатталу.­
НАПЛАСТО`ВЫВАТЬнесов. см. напластовать.
НАПЛАСТО`ВЫВАТЬСЯнесов. 1. см. напластоваться; 2. страд. от напластовывать.
НАПЛЕВА`ТЕЛЬСК||ИЙ,-ая‚-ое разг. елең қылмай‚назар салмай‚немқұрайды; ~ое отношение к делу іске немқұрайды қарау; наплевательски (нареч.) отнестись к чему-нибудь бірдеңеге немқұрайды қарау.
НАПЛЕВА`ТЬсов. 1. прям. түкіру‚түкіріп тастау; 2.  перен. на кого-что елемеу‚немқұрайды қарау‚менсінбей қарау.
НАПЛЕСКА`ТЬсов. чточего шайқап төгу‚шай­қалақтату.
НАПЛЁСКИВАТЬнесов. см.наплескать.
НАПЛЕСТИ`сов. чточего1. өру‚тоқу‚шалу; ~  кружев шілтер тоқу; ~корзин себеттер тоқу; 2. өтірікті үйіп-төгу.
НАПЛЕТА`ТЬнесов. см. наплести.
НАПЛЕ`ЧН||ЫЙ,-ая‚-ое иық; иықтық; ~ые ремни иық баулар.
НАПЛОДИ`ТЬсов. чтокого-чторазг. өрбіту‚балалату; ~детей баланы көбейту.
НАПЛОДИ`ТЬСЯ сов.разг. өрбу‚өсу‚көп туу‚балалау.
НАПЛЫ`Вм. 1. см. наплыть 2; 2. перен. ағылу‚қаптап кету‚тасқын; ~посетителей келушілердің қаптауы; 3. (болезненный нарост на стволе) без‚томпақ; 4.  (болезненный нарост на копытах)шор; 5. қаспақ.
НАПЛЫВА`ТЬнесов. см. наплыть.
НАПЛЫ`||ТЬсов. 1. на кого-что (плывянаткнуться) жүзіп барып соқтығу‚жүзіп жүріп қақтығу; ~ть на камень жүзіп жүріп тасқа соқтығу; 2. (өте көп) көп болып ағып келу; ~ло много бревен көп бөрене ағып келіпті; 3. перен. (о тучеоблаке и т. п.)қаптау‚жабу; облако ~ло на солнцебұлт күннің көзін жауып кетті.
НАПОВА`Лнареч.: убить ~сеспей қатыру‚өлтіру.
НАПОДО`БИЕ предлог с род. п.ұқсас‚сияқты‚секілді‚тәрізді‚іспетті; купол ~шатра шатыр тәрізді күмбез.
НАПОДХВА`Тнареч., простореч. 1. (подхватывая, на лету) іліп әкету‚жерге түсірмей қағып алу‚қолдан-қолға тигізбеу; 2. (наперебой) киіп-жару; басы-көзіне қарамау.
НАПО`ЕНН||ЫЙприч. страд. суарылған; накормлен и напоен азықтанған‚суарылған.
НАПОИ`ТЬсов. 1. кого-что суғару‚ішкізу‚қандыру; ~гостей чаемқонақтарды шайға қандыру; 2. перен. что толу‚сіңу; воздух напоен запахами цветов ауа гүл иісіне толы.
НАПОКА`Знареч. 1. (для показа) көрсету үшін; выставить товары ~тауарларды ашып қою; 2. жасанды‚мақтану мақсатымен назар аудару үшін ғана; все делать  ~бәрін де жасандылықпен, көз бояушылықпен істеу; он любит выставить себя ~ол өзін-өзі көрсетуді жақсы көреді.
НАПОЛЗА`ТЬнесов. см. наползти.
НАПОЛЗ||ТИ`сов. разг. 1. на кого-что өрмелеп‚жылжып барып бір нәрсеге тап болу; 2. жылжып‚өрмелеп‚қаптап кіру; густой туман ~на лес орманды қалың тұман басты.
НАПОЛИРОВА`ТЬ сов.жылтырату;~мебель жиһазды жылтыратып қою.
НАПОЛНЕ`НИ||Ес. только ед. 1. (действие) толтырылу‚толтырып қою; ~е водой суға толтыру; 2. толу‚толысу; пульс хорошего ~ямед. тамырдың жақсы соғуы.
НАПО`ЛНЕННОСТЬж. толықтық‚толыққандық.
НАПОЛНИ`ТЕЛЬм. тех. толтырғыш (бір заттың кемшілігін толтырғыш екінші зат).
НАПО`ЛНИ||ТЬсов. что 1. толтыру; ~корзину грибами себетті саңырауқұлаққа толтыру; 2. толу; вода ~ла яму шұңқыр суға толды; 3. сіңу‚пайда болу‚толу; воздух был наполнен ароматом цветов ауа гүлдің жұпар иісіне толды; ¨радость ~ла сердце жүректі қуаныш‚шаттық кернеді; обида ~ла душу көңілім құлазып‚өкпеледім‚ренжідім.
НАПО`ЛНИ||ТЬСЯсов. толу‚лық толу; комната ~лась дымомбөлме түтінге толды.
НАПОЛНЯ`ТЬнесов. см. наполнить.
НАПОЛНЯ`ТЬСЯнесов. 1. см. наполниться; 2. страд. от наполнять.
НАПОЛОВИ`НУнареч. жартылай‚жарым-жарты; дом ~ пуст үй жартылай бос; нельзя делать дело ~жартылай істеп қалдыруға болмайды.
НАПО`ЛЬН||ЫЙ,-ая, -ое мн. едендік, еден үстілік; ~ые весы еден үстілік таразы.
НАПОМА`ДИТЬсов. что далап жағу‚далаптау; ~  губы ерінге далап жағу.
НАПОМА`ДИТЬСЯ сов. уст. далап жағыну.
НАПОМА`ЖИВАТЬнесов. см. напомадить.
НАПОМА`ЖИВАТЬСЯнесов. см. напомадиться.
НАПОМИНА`НИЕс. 1. см. напомнить; 2. ескерту‚еске салу.
НАПОМИНА`ТЬнесов. 1. см.напомнить; 2. кого-что (иметь сходство) ұқсау.
НАПО`МНИ||ТЬсов. 1. кого-чтоо ком-чем (заставить вспомнить)еске салу‚ескерту; 2. кого-что еске түсіру; этим разговором он ~л мне прошлое бұл әңгімесімен өткенімді есіме түсірді.
НАПОПОЛА`М нареч.простореч. тең жара‚қақ ортасынан.
НАПО`Рм. 1. қысым‚күш‚арын; ~воды су қысымы; 2. перен. (нажим) тегеурін; действовать с ~ом тегеурінді әрекет ету‚қимылдау.
НАПО`РИСТОСТЬж. қайсарлық; адуындық; ~характера мінездің қайсарлығы.
НАПО`РИСТ||ЫЙ,-ая‚-ое қайсар‚табанды; ~ый человекқайсар адам.
НАПО`РН||ЫЙ,-ая‚-ое тех. қысымды‚арынды; ~ый бак қысымды бак; ~ые воды арынды су.
НАПОРО`ТЬІ сов. что, разг. тілу‚тіліп кету; жаралау; ~ногу на гвоздь шеге басып аяқты жаралау.
НАПОРО`ТЬ ІІсов. чточего1. (распороть) (белгілі бір мөлшерде) сөгіп тастау (киімді т. б.); 2. перен. разг. бар-жоқты сөйлеп түкке тұрғысыз бірдемелерді қоқыту; ~чепухи қай-қайдағыны айту.
НАПОРО`ТЬСЯ сов.1. на что, разг. тілгізіп алу‚жаралап алу‚жарғызу; ~на гвоздь шегеге тілгізіп алу;
2. на кого-что перен. ұшырап қалу‚тап болу; ~на неприятность сәтсіздікке ұшырап қалу‚жайсыз күйге тап болу.
НАПОРОШИ`||ТЬ сов.безл. чего қиыршықтап жауу; ~ло снегу қиыршықтап қар жауды.
НАПО`РТИ||ТЬсов. разг. 1. чточего (испортить) бұзып алу‚бұзып тастау; іске жарамсыз ету‚пайдасыз қылу; он ~л много материаловол көп материалды іске жарамсыз етіп тастады; 2. кому-чему (навредить) зиянын тигізу; он все ищеткак бы мне ~тьол маған қайтсе де зиян келтіргісі келіп жүр.
НАПОСЛЕ`ДОК нареч.разг. ақыры‚ақырында; соңында; ~он согласился ақырында ол келісім берді.
НАПО`ЧВЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое жер бетіндегі‚топырақ бетіндегі; ~ый покров жер қыртысының жамылғысы.
НАПРАВИ`ТЕЛЬм. бағыттауыш.
НАПРА`ВИТЬсов. 1. что беттету‚бағыттау, қарату‚кезеу; тігу‚назар аудару; ~оружие на врага қаруды жауға кезеу; ~ взоры көзін тігу; ~внимание на что-либо бірдемеге назар аудару; 2. кого-что жіберу; сілтеу; бағыттау‚мегзеу‚жолдау; ~выпускников на работу оқу бітіргендерді жұмысқа жіберу; ~документ құжатты жіберу; 3. что (наточить) қайрау‚жану; ~бритву ұстараны қайрау; 4. перен. что жолға салу‚жөндеу‚реттеу; ~  работу істі жолға салу‚реттеу; ¨~на истинный путь илина путь истины дұрыс жолға салу.
НАПРА`ВИТЬСЯсов. жөнеу‚беттеу‚бет алу‚бағыт алу; ~в город қалаға бет алу.
НАПРА`ВКАж. см. направить 3.
НАПРАВЛЕ`НИ||Ес. 1. см.направить 12; ~е на работужұмысқа жіберу; 2. бағыт‚ағым‚бағдар‚бет‚беталыс; қарай; идти по ~ю к городу қалаға қарай жүру; северное ~е солтүстік бағыты; 3. жол сілтеу‚бағыт беру; ~е ориентировочное бағдарлық бағыт; ~е литературное әдеби бағыт;дать правильное ~е в работе жұмыста дұрыс бағыт беру; ~еполитики саясат бағыты; 4. (документ) жолдама; дать ~е на завод зауытқа жолдама беру; ~е приоритетноебасымдылық бағыт; ~е хозяйственное шаруашылық бағыты.
НАПРА`ВЛЕННОСТЬж. бағыт‚бағыттылық.
НАПРАВЛЯ`ТЬ несов. см.направить.
НАПРАВЛЯ`ТЬСЯнесов. 1. см. направиться; 2. страд. от направлять.
НАПРА`ВОнареч. 1. (куда) оңға‚оңға қарай‚оң жаққа свернуть ~оңға қарай бұрылу; 2. (где)оң жақта; ~школа оң жақта мектеп; ¨~и налево оңды-солды; швырять деньгами ~и налево ақшаны оңды-солды шашу.
НАПРАКТИКОВА`||ТЬСЯсов. тәжірибе алу‚жаттығу‚үйреніп кету; в этой работе он уже ~лся бұл жұмыс­тан ол тәжірибе алып қалды.
НАПРА`СЛИН||Аж. разг. нақақ жала; жабылған бәле; возводить ~убіреуге нақақ жала жабу.
НАПРА`СНОнареч. в знач. сказ. босқа‚бекер‚зая‚беталды; все было ~бәрі де бекер болды‚босқа кетті; ~думаешь бекер ойланасың.
НАПРА`СН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. (бесполезный) зая‚босқа‚текке; ~ые старания босқа тырысу; 2. (неосновательный) орынсыз‚қажетсіз‚керексіз‚пайдасыз‚босқа; ~ый страх босқа үрейлену.
НАПРА`ШИВА||ТЬСЯнесов. 1. см. напроситься; 2.  сұранып­ тұру‚ойға келу; выводы ~ются сами собой қорытынды өзінен-өзі сұранып тұр.
НАПРИМЕ`Рвводн. сл. мысалы‚мәселен.
НАПРОКА`ЗИТЬсов. разг. см. напроказничать.
НАПРОКА`ЗНИЧАТЬ сов.разг. тентектік істеу.
НАПРОКА`Тнареч. уақытша‚жалға; взять пианино ~пианиноны жалға алу.
НАПРОЛЁТнареч. тынымсыз‚үздіксіз; я работал целые сутки ~мен тәулік бойы тынымсыз жұмыс істедім.
НАПРОЛО`Мнареч. разг. 1. баса көктеп‚бұза-жара; он ~ворвался в помещение ол баса көктеп бөлмеге кіріп келді; ¨идти (рваться и т. п.)~еш нәрсемен есептеспей бұза-жара алға ұмтылу.
НАПРОПАЛУ`Юнареч. разг. алды-артын ойламай‚көзсіз тәуекелдік.
НАПРОСИ`ТЬСЯсов. разг. жабысу‚сұрану; біреуге жабысу; сұрап жабысу;~на похвалу өзіне мақтау айтқызу.­
НАПРО`ТИВ1. предлог с род. п. қарсы‚қарама-қарсы; ~дома үйдің қарсысында; 2. перен. керісінше; он все делает ~ол бәрін керісінше істейді; 3. частица, союз (наоборотнет)қайта‚жоқ; я вам не помешаю? – ~очень рад вас видеть мен сізге бөгет жасамаймын ба?  – жоқ‚қайта сізді көргеніме қуаныштымын.
НА`ПРОЧЬ несов. простореч. мүлде; оторвать ~мүлде үзіп тастау.
НАПРУ`ЖИВАТЬнесов. см.напружить.
НАПРУ`ЖИВАТЬСЯнесов. 1. см. напружиться; 2.  страд.от напруживать.
НАПРУ`ЖИТЬсов. разг. см. напрячь 1.
НАПРУ`ЖИТЬСЯсов. разг. см. напрячься.
НАПРЫ`ГАТЬСЯсов. разг. құмары қанғанша секіру; асыр салу.
НАПРЫ`СКАТЬсов. чточего, разг.бүрку‚себу; ~  духов на платок орамалға әтір бүрку.
НАПРЫ`СКИВАТЬнесов. см. напрыскать.
НАПРЯГА`ТЬнесов. что 1. қатайту‚ширату; ~мыш­цы бұлшық етті қатайту; 2. перен. тігу‚салу; ~зрение көз тігу; ~слух құлақ тігу; ~внимание зейін салу; ~все силы бар күшті салу.
НАПРЯГА`ТЬСЯнесов. 1. см. напрячься; 2. страд. от напрягать.
НАПРЯЖЕ`НИ||Е с.1. см. напрячьнапрячься; ~е голоса дауысты күшейту; 2. ынта қою‚зер салу; слушать с ~ем ынтамен құлақ қойып тыңдау; 3. кернеу;ток высокого ~я жоғары кернеулі ток; 4. перен. шиеленіс.
НАПРЯЖЁННОнареч. зорланып‚күштеніп; бар күшті салу.
НАПРЯЖЁННОСТ||Ьж. ~ь қарбаластық, қауырттылық; ~ь труда еңбек қарбаластығы; внутренная ~ь қобалжушылық‚алаңдаушылық; ослабление международной ~и халықаралық шиеленістің бәсеңдеуі.
НАПРЯЖЁНН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от напрячь; 2.  қызу‚ауыр‚қиын; ~ая работақиын‚қызу‚қауырт жұмыс.
НАПРЯМИ`К нареч.разг. 1. төте‚төтесінен‚тура‚тұп-тура‚турасынан; идти ~төтесінен бару; 2. перен. тікесінен‚ашықтан-ашық; сказать ~тікесінен айту.
НАПРЯМУ`Ю нареч.разг. то жечтонапрямик;тура‚төтесінен.
НАПРЯ`ЧЬсов. что 1. (делаться упругим) ширықтыру‚ширату‚жұмылдыру; ~мускулы бұлшық еттерін ширату; 2. (сосредоточить силывнимание)күшейту‚арттыру‚тырысу; ~внимание зер салу‚көңіл қою; ~  зрение көзін тігу‚көзінің майын тауысу; ~память еске түсіруге тырысу; ~силы бар күшті жұмылдыру; ~  слух құлақ түру‚бар ынтамен тыңдау.
НАПРЯ`ЧЬСЯсов. 1. ширығу; мышцы напряглись бұлшық еттер ширықты; 2. күшену‚бар күшті салу‚зорығу‚қиналу‚мықшыңдау; ~поднимая грузжүкті зорланып әрең көтеру.
НАПУГА`ТЬсов. кого-что қорқыту‚үркіту‚шошыту‚зәресін алу‚құтын қашыру; ~до смерти өлердей қорқыту‚қатты қорқыту.
НАПУГА`ТЬСЯсов. үрку‚шошу‚қорқу; зәресі кету‚үрейі ұшу.
НАПУ`ДРИВАТЬнесов. см. напудрить.
НАПУ`ДРИВАТЬСЯнесов. 1. см. напудриться; 2. страд. от напудривать.
НАПУ`ДРИТЬ опалау‚опа жағу; ~лицо бетке опа жағу‚опалау.
НАПУ`ДРИТЬСЯсов. опалану‚опа жағу.
НАПУСКА`ТЬнесов. см. напустить.
НАПУСКА`ТЬСЯнесов. 1. см. напуститься; 2. страд. от напускать.
НАПУСКН||О`Й,-ая‚-ое жасанды‚бояма; ~ая веселость жасанды‚жалған шаттық.
НАПУСТИ`ТЬ сов.1. чтокого-чего (көп етіп)жіберу‚ағыза салу‚толтыру; ~воды в ванну ваннаға су толтыру; ~дым в комнатуүйге түтін толтыру; 2. кого-что жіберу; ~собак на зверя аңға ит қосу; ¨~страху на кого-либо біреудің зәресін алу‚біреудің үрейін ұшыру.
НАПУСТИ`ТЬСЯсов. на кого-что, разг. біреуді айыптап­ байбалам салу.
НАПУ`ТАТЬ сов.1. чточего ұйыстыру‚бытыстыру, шатыстыру; ~ниток жіпті шатыстыру; 2. (ошибиться) жаңылу‚былықтыру‚шатастыру; ~в подсчетах есебінен жаңылу.
НАПУ`ТСТВИЕс. тілек‚тілеу‚бата (жолға шыққан адамға айтылған тілек); обратиться к кому-нибудь с ~м біреуге жол болсын айту.
НАПУ`ТСТВОВАТЬсов. несов. кого-что тілеу‚жол болсын айту.
НАПУ`ТЫВАТЬнесов. см. напутать.
НАПУХА`ТЬнесов. см.напухнуть.
НАПУ`ХЛОСТЬж. простореч. ісік‚ісіп кету;~ног аяқтың ісігі.
НАПУ`ХНУТЬсов. ісіп кету.
НАПЫ`ЖИВАТЬсов. перех. күпсінту‚дүрдиту.
НАПЫ`ЖИТЬСЯсов. разг. 1. (напрячься) жанын салу‚бар күшін салу; 2. перен. (заважничать) шірену‚күпсіну‚қоқаю.
НАПЫЛИ`ТЬ сов.разг. шаңдатып кету‚шаңдату.
НАПЫ`ЩЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое (спесивый) қоқиған‚қоқырайған.
НАПЯ`ЛИВАТЬнесов.,см. напялить.
НАПЯ`ЛИ||ТЬсов. 1. что на что, спец. (натянуть на пальцыраму)керіп қою‚тарту; ~ть холст для вышивания кенепті кесте тігу үшін керу; 2. что, на кого чторазг. (с трудом надеть)әрең‚зорға кию; он еле ~л пиджак ол бешпентін әрең киді; 3. лайықсыз‚жараспайды; он ~л желтую рубашку ол сары жейдені (лайық болмаса да) кие салды.
НАПЯ`ТНИКм. биол. шаша.
НАПЯ`ТНОЧНИКм. тұяқсап.
НАРАБА`ТЫВАТЬнесов. см. наработать.
НАРАБА`ТЫВАТЬСЯнесов. 1. см. наработаться; 2.  страд.от нарабатывать.
НАРАБО`ТА||ТЬ сов.чточего разг.1. (заработать)көп етіп істеп қою; ~ть много деталей көп деталь жасап қою; 2. (добыть работой) (ақша) табу; он ~л тысячу тенге ол мың теңге тапты.
НАРАБО`ТКА ж.атқарым‚атқарылған (орындалғаністелген)жұмыс көлемі.
НАРАВНЕ` нареч.1. бірдей‚қатарлы‚теңдес; ~с крышей дома үйдің шатырымен бірдей; 2. перен. (одинаково) бірдей‚тең; работать ~со взрослыми үлкендермен бірдей жұмыс істеу.
НАРА`ДОВАТЬСЯ сов.на кого-что без доп. әбден қуану‚қуанып жүру.
НАРАСПА`ШКУ нареч.разг. желбегей‚түймелемей‚айқара; в пальто ~алды ашық пальто; ¨ душа ~разг.аңқылдаған‚ақ көңіл.
НАРАСПЕ`Внареч. әндетіп‚құбылтып, құйқылжытып;­ говорить ~құбылтып сөйлеу; читать ~әндетіп оқу.
НАРАСТА`||ТЬнесов. 1. см. нарасти; 2. (усиливаться) арта беру; күшейе беру‚үдей беру‚ұлғаю; силы ~ют күш арта түсті; звуки ~ют дыбыс күшейе берді.
НАРАСТИ` сов.(на поверхности) (үстінебетіне)шығу; на камнях нарос мох тас (бетіне) мүк шықты; 2. (өте көп)шығу‚өсу; наросло много деревьев өте көп ағаш өсіп тұр; 3. арту‚өсу; наросли проценты пайыз көбейген.
НАРАСТИ`ТЬ сов.1. что разг. шығару‚өсіру; өсіріп жетілдіру; ұлғайту; ~новую кожумед.жаңа теріні өсіріп жетілдіру; 2. (удлинить) ұзарту; ~канат арқанды ұзарту; 3. перен. что арттыру‚үдету‚күшейту; ~темп қарқынды күшейту; 4. чточегоразг. (көп қылып)өсіру; ~овощей көкөністі көп етіп өсіру.
НАРАСХВА`Т нареч.талап‚таласып‚талапайлап‚таласып алу‚таласып-тармасып;эту книгу покупают ~бұл кітапты таласып сатып алып жатыр.
НАРА`ЩИВАНИЕс. см. нарастить; ~экономической мощи экономикалық қуатты арттыру; ~темпа производ­ства өндіріс қарқынын үдету.
НАРА`ЩИВАТЬнесов. см. нарастить 1–3.
НАРВА`ТЬсов. чточего1. (сорвать) (көп қылып) үзіп алу‚жұлу‚жинау; теріп алу; ~много цветов гүлді көп қылып жұлып алу; 2. разг. (разорвать) айырып тастау‚жыртып тастау; ~бумаги қағаздарды жыртып тастау.
НАРВА`ТЬСЯ сов.кездесе кету‚жолыға кету‚душар болу‚тап болу; ~на неприятность сәтсіздікке душар болып қалу.
НАРДОСМИ`Яж. бот. тайтұяқ.
НАРЕ`З м.кертік‚ойық‚кертпе тілік (металдың кесілгенкертілген жері);винтовой ~бұранда ойығы.
НАРЕЗА`НИЕс. 1. см. нарезать; 2. тілме.
НАРЕ`ЗА||ТЬсов. 1.чточего (белгілі бір мөлшерде) кесіп тастау; кесу‚турау‚қию; ~ть хлеба нан турау; 2. чточегокесу‚кесіп беру‚бөліп қою; ~ть участок землижер үлескісін кесіп беру; 3. что (сделать нарезы) ойық салу‚кесік түсіру;~ть винт бұранда ою; 4. что кесу‚ою‚бату; ремни рюкзака ~ли плечи жолқапшықтың қайысы иыққа батып кетті.
НАРЕЗА`ТЬнесов. см. нарезать.
НАРЕ`ЗА||ТЬСЯсов. кесілу‚туралу; сыр тонко ~лся сыр жұқа кесілді‚туралды.
НАРЕ`ЗКАж. 1. см. нарезать; ~столба діңгек тілу; 2. см.нарез; винтовая ~бұранда ойығы.
НАРЕЗН||О`Й, -ая, -ое иір ойықты; ~ой ствол иір ойықты оқпан (оқ бұралып шығатын оқпан); ~ое ружье иір ойықты мылтық.
НАРЕ`ЗЫВАТЬнесов. см. нарезать.
НАРЕ`ЗЫВАТЬСЯнесов. см. нарезаться.
НАРЕКА`НИЕс. (упрекпорицание)жазғыру‚ұялту‚сөгу (бетіне басу).
НАРЕКА`ТЬ несов. см.наречь.
НАРЕКА`ТЬСЯ несов.1. см. наречься; 2. страд. от нарекать.
НАРЕ`ЧИЕ Ілингв. сөйленіс (жалпы халықтық тілдегі диалектілердің бір бөлігі).
НАРЕ`ЧИЕ ІІс. лингв. үстеу (сөз табы).
НАРЕ`ЧЬ сов.кого-что, уст. атау‚ат қою‚атап кету; ~младенцу имя при рождении нәрестеге туысымен ат қою.
НАРЕ`ЧЬСЯ сов. уст.аталу‚атану.
НАРЗА`Нм. нарзан (шипалы минералды су).
НАРИСОВА`ТЬ сов. кого-что1. суретін түсіру‚суретін салу; ~портрет портрет салу; 2. (образно описать) бейнелі түрде суреттеу‚суреттеп беру.
НАРИЦА`ТЕЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое;имя ~ое лингв.жалпы есім; ~ая стоимость эк.нақты‚өзіндік белгіленген құн; сыртына жазып қойылған өз құны‚өз бағасы; ~ая стоимость облигации облигациялардың өз бағасы; ~ая цена белгіленген баға.
НАРКОБИ`ЗНЕСм. есірткі бизнесі.
НАРКО`Зм. наркоз; местный ~дененің белгілі бір жеріне жасалатын наркоз; общий ~жалпы наркоз.
НАРКО`ЛОГ м.нарколог‚наркология маманы.
НАРКОЛОГИ`ЧЕСК||ИЙ, -ая‚-ое наркологиялық; ~ий кабинет наркология кабинеті.
НАРКОЛО`ГИЯж. наркология (есірткі құмарлықтан болған ауруларды зерттейтін және оларды емдеу амалдарын белгілейтін медицина саласы).
НАРКОМА`Нм. есірткі құмар, нашақор.
НАРКОТОРГО`ВЕЦесірткі сатушы.
НАРКОМА`НИЯж. нашақорлық‚есірткі құмарлық.
НАРКО`ТИКИмн. есірткі.
НАРКОТИ`ЧЕСК||ИЙ, -ая‚-ое ұйықтататын‚елітетін‚есірткі; ~ие культуры есірткі дақылдар.
НАРО`Дм. в разн. знач. 1. халық; казахский ~қазақ халқы; 2. адамдар‚халайық‚жұртшылық‚әлеумет‚қауым; на собрании было много ~ужиналыстахалық көп болды.
НАРОДИ`ТЬсов. кого-чего, разг. (көпбірнеше)бала туу; ~много детей көп бала туу.
НАРОДИ`||ТЬСЯсов. 1. туылу; табылу‚туып өсу; ~лось новое поколение жаңа ұрпақ туып өсті; 2. перен. пайда болу‚шығу; туу; ~лись новые отрасли промышленности өнеркәсіптің жаңа салалары пайда болды.
НАРО`ДНИКм. ист. халықшыл.
НАРО`ДНИЧЕСК||ИЙ, -ая‚-ое ист. халықшыл.
НАРО`ДНИЧЕСТВОс. ист. халықшылдық.
НАРО`ДНО ДЕМОКРАТИ`ЧЕСК||ИЙ,-ая‚-ое ха­лық-демократиялық.
НАРО`ДНОСТЬж. 1. ұлыс‚халық; ~Востока Шығыс халқы; 2. (национальнаянародная самобытность)~  поэзии АбаяАбай поэзиясының халықтығы.
НАРОДНОХОЗЯ`ЙСТВЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое халық шаруа­шылық; ~ый план халық шаруашылық жоспары.
НАРО`ДН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. халық; ~ое образование халыққа білім беру; ~ое творчество халық шығармашылығы; ~ые массы халық бұқарасы; ~ое гулянье көпшілік серуені; ~ый артист республики республиканың халық артисі; 2.  халықтық; поэзия Абая глубоко ~а Абай поэзия­сы – нағыз халықтық поэзия; ¨~ая дружинахалық жасағы.
НАРОДОВЛА`СТИЕс. уст. халық өкіметі.
НАРОДОНАСЕЛЕ`НИ||Ес. ел халқы, тұрғын халық; статистика ~я халық статистикасы‚санағы.
НАРОЖДА`ТЬСЯнесов. см. народиться.
НАРО`СТм. 1. бұлтық‚ұра‚өсік‚беріш‚шор;~  костный­сүйек шоры; ~на стволе ағаштың бұлтығы; 2. (осадокнакипь)қаспақ‚қақ, торта.
НАРОЧИ`Т||ЫЙ,-ая‚-ое әдейі‚қасақана‚жорта істелген; ~ая грубость жорта істелген дөрекілік; ~ое подчеркивание недостатков кемшіліктерді әдейі баса айтушылық.
НАРО`ЧНОнареч. 1. (с целью) әдейі‚қасақана‚біле тұра; я ~пришел мен әдейі келдім; 2. разг. (в шутку) жорта‚қасақана‚қалжыңдап‚ойнап; я ~это сказалне обижайтесь мен мұны жорта айтып едім‚ренжімеңіз; ¨  как(будтословноточно)~әдейі істегендей; только собрались гулятькак ~пошел дождь серуенге жиналып едік‚қас қылғандай жаңбыр жауып кетті.
НА`РОЧНЫЙм. шабарман; арнаулы тапсырманы апарушы.
НАРСУ`Д(народный суд) халық соты.
НА`РТЫмн., ед. нартаж. (жіңішке ұзын табан шана); бұғы шана‚ит шана.
НАРУБА`ТЬнесов. см. нарубить.
НАРУБИ`ТЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде) кесу‚бұтау; турау; ~дров отын бұтау; ~капусты қырыққабат турау.
НАРУ`ЖИ нареч.разг. (вне чего-либоснаружи)сыртынан; я вошел в дома он остался ~мен үйге кірдім‚ол сыртта қалды; дома-то теплоа ~сегодня холодно үйде жылы болғанмен сыртта бүгін суық.
НАРУ`ЖНОнареч. сырт қарағанда‚сыртынан қарағанда; ~он спокоен сыртынан қарағанда ол байсалды.
НАРУ`ЖНОСТЬж. (внешность) сырт пішін‚сыртқы түр‚сыртқы бейне; приятная ~сүйкімді сырт келбет; обманчивая ~алдамшы сырт пішін.
НАРУ`ЖН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. сыртқы‚тысқы; ~ая стена сыртқы қабырға; 2. (показной) сыртқы‚көрер көзге; ~ое спокойствие сырттай байсалдылық; 3. мед.сыртқы дәрі (денеге жағатын дәрі).­
НАРУ`ЖУнареч. тысқа‚сыртқа; выйти ~сыртқа шығу; шуба мехом ~жүні сыртына қаратылған тон.
НАРУКА`ВНИК м.жеңсе (жеңнің сыртынан киілетін шүберек).
НАРУКА`ВН||ЫЙ,-ая‚-ое жеңдегі; жең үстіндегі; ~ый знак жеңдегі белгі; ~ая повязка жеңдегі байлам.
НАРУМЯ`НИВАТЬнесов. см. нарумянить.
НАРУМЯ`НИВАТЬСЯнесов. 1. см. нарумяниться; 2.  страд.от нарумянивать.
НАРУМЯ`НИТЬсов. что (вызвать румянец); ~щеки бетті қызарту.
НАРУМЯ`НИТЬСЯсов. қызару‚қызарту‚қызылдану.­
НАРУ`ЧНИКИмн. қолкісен‚бұғау.
НАРУ`ЧН||ЫЙ,-ая‚-оеқолға киетін; ~ые часы қол сағат.
НАРУША`ТЬнесов. см. нарушить.
НАРУШ`ЕНИЕс. 1.см. нарушитьнарушиться; ~  дисциплинытәртіп бұзу; ~налогового законодательства салық заңын бұзу; 2. бұзылым‚бұзылыс; ~геологическое геологиялық бұзылым; ~горных пород таужыныс­тардың бұзылымы.
НАРУШИ`ТЕЛЬ м.бұзушы‚бұзып өтуші‚бұзақы; ~  общественного порядка қоғамдық тәртіпті бұзушы.
НАРУ`ШИТЬсов. что бұзу; ~чей-либопокой тыныштықты бұзу; ~сон ұйқыны бұзу; ~порядок тәртіп бұзу; ~договор шартты бұзу.
НАРУ`ШИ||ТЬСЯсов. бұзылу‚бөліну; сон ~лся ұйқы бөлінді.
НАРЦИ`СС м.бот. нәркес (гүлі ақсарыхош иісті көп жылдық өсімдік).
НА`Р||Ытолько мн. сәкі;спать на ~ах сәкіде ұйықтау.­
НАРЫ`Вм. іріңдеу; вскрыть ~іріңді жару.
НАРЫВА`ТЬ Інесов. см. нарыть.
НАРЫВА`||ТЬІІ сов. 1, 2 л. не употр. іріңдеу‚домбығу‚бітеу ісу‚жара болу; палец ~ется саусақ іріңдеп кетті.
НАРЫВА`ТЬСЯнесов. см. нарваться.
НАРЫВН||О`Й,-ая‚-ое мед. ірің жарғыш‚ірің сорғыш; ~ой пластырьірің сорғыш пластырь.
НАРЫ`ТЬсов. чточего (белгілі мөлшерде)қазу‚қазып алу; ~картофеля картоп қазып алу.
НАРЯ`Д Ім. (одежда) киім (сәнді киім).
НАРЯ`ДІІ м. 1. (документ) наряд; ~на уголь көмірдің наряды; 2. жасақ‚топ; ~полиции полиция жасағы; быть в ~евоен. жасақта болу.
НАРЯДИ`ТЬІ сов. кого-что киіндіру‚әдемі киіндіру‚әшекейлеу‚безендіру; ~ребенка баланы әдемі киіндіру; ~в шубу тон кигізу; ~елку шыршаны безендіру.
НАРЯДИ`ТЬІІ сов. кого-что (назначить в наряд) жіберу‚тағайындау‚дайындау; ~в караул қарауылға жіберу; ~подводы за лесом отынға көліктер жіберу.
НАРЯДИ`ТЬСЯсов. 1. жасану‚әдемі киіну; 2.  (перео­деться);­~в женское платье әйел көйлегін кию.
НАРЯ`ДНИЦА ж.простореч. әсемпаз.
НАРЯ`ДНОнареч. жақсы‚әдемі; ~одеть ребенка жас баланы әдемі киіндіру.
НАРЯ`ДНОСТЬж. только ед. әдемі киінушілік‚киімнің сәнділігі; ~одежды киімнің әдемілігі.
НАРЯ`ДН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. (красиво одетый) әдемі‚әсем киінген‚келісті киінген‚жасанған; ~ые девушки әдемі киінген қыздар; 2. (об одежде) әдемі‚әсем‚сәнді; ~ое платьеәдемі көйлек.
НАРЯДУ`нареч. с кем-чем бірдей‚тең‚қатар; ~со взрослыми үлкендермен қатар; ~с этим сонымен қатар.
НАРЯ`ДЧИКм. нарядшы‚нарядқа жіберуші.
НАРЯЖА`ТЬІ несов. см. нарядить І.
НАРЯЖА`ТЬ ІІнесов. см. нарядить ІІ.
НАРЯЖА`ТЬСЯнесов. 1. см. нарядиться; 2. страд. от наряжать І.
НАСАДИ`ТЬ сов.1. чточего (белгілі мөлшерде)отырғызу‚мінгізу; ~полную машину людей машинаны толтыра адам мінгізу; 2. (надеть) саптау‚қондыру; ~топор на топорище балтаны саптау; 3. шаншу‚ілу; ~червяка на крючокқармаққа құрт шаншу; 4. см. насаждать.
НАСА`ДКАж. 1. только ед. (действие) саптама‚қондырма; ~дальномерная қашықтық өлшеуіш саптама; ~  авторедукционная авторедукциялық саптама; ~на гидромонитор суоқпақ қондырмасы; 2. тех. саптама‚сұғындырма; 3. (приманка) жем‚қармақ жем.
НАСА`ДН||ЫЙ, ой, -ая‚-ое отырғызылған‚қондырылған; ~ая трубақондырылған құбыр.
НАСА`ДОЧН||ЫЙ,-ая‚-ое сапталған‚кигізілген; ~ая камератолтырылған камера.
НАСА`ДЧИКм. саптаушы‚кигізуші‚қондырушы.
НАСАЖА`ТЬ сов. см.насадить І.
НАСАЖДА`ТЬнесов. что орнату; ~новую технику жаңа техниканы орнату.
НАСАЖДЕ`НИЕ Іс. 1. см. насаждать; 2. чаще мн. (группа растений) көшет; (зеленые насаждения) жас көшеттер.­
НАСАЖДЕ`НИЕІІ с. только ед. орнату‚өндіру; ~  просвещениябілім орнату.
НАСА`ЖИВАТЬ несов. см.насадить 1–3.
НАСА`ЖИВАТЬСЯнесов. страд. см. насесть 1.
НАСА`ЛИВАТЬнесов. см. насолить.
НАСА`СЫВАТЬ несов. см.насосать.
НАСА`СЫВАТЬСЯ несов.1. см. насосаться; 2. страд. от насасывать.
НАСА`ХАРИВАТЬнесов. см. насахарить.
НАСА`ХАРИТЬсов. что қантты көп қосу.
НАСВЕ`РЛИВАТЬнесов. см. насверлить.
НАСВЕРЛИ`ТЬсов. что, чего бұрғылау‚бұрғылап тесу.
НАСВИСТА`ТЬ  НАСВИСТЕ`ТЬсов. что (передать свистом мелодию) ысқырықпен әндету.
НАСВИ`СТЫВАТЬнесов. см. насвистатьнасвистеть; (издавать свист).
НАСЕВА`ТЬ несов. см.насеять.
НАСЕДА`ТЬнесов. 1. см. насесть 234; 2.на кого-что разг. (теснить, наступая) қыспаққа алу‚қысым жасау.
НАСЕ`ДКАж. күрік тауық.
НАСЕ`КАж.1. (зарубканасечка)кертік‚ойық; 2.  спец.диірмен тасын қашайтын өткір балғаның бір түрі.
НАСЕКА`ЛАм.кертуші‚тураушы‚тартушы (ет өңдеу өндірісінде тураушыкесуші болып істейтін жұмысшы).
НАСЕКА`ТЬ несов. см.насечь.
НАСЕКО`МОЕс. жәндік(шыбын-шіркейқұрт-құмырсқа).­
НАСЕКОМООПЫЛЯ`ЕМ||ЫЙ,-ая‚-ое бот. жәндік­термен тозаңданатын; ~ые растения жәндіктермен тозаңданатын өсімдіктер.
НАСЕКОМОЯ`ДН||ЫЙ,-ая‚-ое жәндікқоректілер.
НАСЕЛЕ`НИ||Е с.халық; тұрғындар‚ел‚жұрт; перепись ~я халық санағы; ~е градообразующее қала құрау­шы халық; ~екоренное байырғы халық; ~е местное жергілікті халық; ~е сельское ауыл халқы.
НАСЕЛЁННОСТЬж. 1. см. населенный; 2. халықтың тығыздылығы‚жиілігі‚қоныстануы.
НАСЕЛЁНН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от населить; 2. қоныс тепкен, халық орналасқан, халқы көп, жиі отырған ел; ~ая квартира кісі орналасқан пәтер; ~ый пунктелді мекен (қыстаққала т. б.).
НАСЕЛИ`ТЬсов. что (занять жителями) (халықтыкісіні)орналастыру‚қоныстандыру‚енгізу‚кіргізу; ~  новые дома жаңа үйлерге орналастыру‚кіргізу.
НАСЕЛЯ`||ТЬнесов. 1. см. населить; 2. тұру‚өмір сүру‚мекендеу; Центральную Азию ~ют многие народы Орталық Азияны көп халық мекендейді.
НАСЕ`СТм. бақан‚тауық бақан‚сырық (тауық қонақтайтын).
НАСЕ`||СТЬ 1.сов. (өте көп) отыру‚міну; в лодку ~ло много народу қайыққа көп адам отырды; 2.(осесть) басып қалу‚басу; ~ла пыль шаң басып қалды; 3. на кого, разг. (навалиться) жабылу‚қыспаққа алу; ~сть на противника жауға жабылу.
НАСЕ`ЧКАж. 1. см. насечь 12;2. (зарубканарезка)кесік‚сызат‚кертік; ~стерлась кертігі қажалып біткен; 3. (украшение) әшекей‚безендіру.
НАСЕ`ЧЬ сов.1. чточегоою‚керту‚белгі салу; ~  метки на бревнах бөренелерге белгі салу; 2. что (пок­рыть нарезами) керту; ~напильником егеумен керту; 3. чточего (мелко нарубить)уақтап турау‚керту; ~  капустуқырыққабатты турау.
НАСЕ`ЯТЬсов. чточего1. (посеять) егу‚егіп тастау; ~пшеницы бидай егіп қою; 2. (просеять) елеу‚електен өткізу (бидайтары т. б.);~муки ұн елеу.
НАСИДЕ`ТЬсов. что (о птицах) басып шығару‚жұмыртқа басу.
НАСИДЕ`ТЬСЯ сов.разг. ұзақ отырып қалу; ~в гос­тях қонақта отырыңқырап қалу.
НАСИ`ЖЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое тұрғылықты‚үйреншікті‚жылы; ~ое место жылы орын.
НАСИ`ЖИВАТЬнесов. см. насидеть.
НАСИ`ЛИ||Ес. 1. (применение физической силы) зорлық‚­ күштеу‚зорлық-зомбылық; следы ~я на теле тәндегі күштеу іздері; 2.(принуждение)еріксіз мәжбүр ету.
НАСИ`ЛОВАТЬ 1.кого-что (принуждать) күштеу‚зорлық жасау‚озбырлық жасау; 2. кого (женщину) зорлау‚жыныстық қатынасқа мәжбүр ету.
НАСИ`ЛУнареч. разг. 1. (с большим трудомедва) әрең‚зорға‚зорлап; я ~поднял эту тяжесть бұл жүкті әрең көтердім; 2. (наконец-то) әрең дегенде‚зорға дегенде; ~я вас дождался сізді күтіп отырып әрең дегенде кезіктім.
НАСИ`ЛЬНИКм. зорлықшыл‚жәбірлеуші.
НАСИ`ЛЬНИЧЕСК||ИЙ, -ая‚-ое зорлықпен.
НАСИ`ЛЬНОнареч. күшпен‚күш жұмсап‚зорлықпен‚еріксіз; ~заставить кого-либо лечиться біреуді емделуге мәжбүрлеу; ¨~мил не будешь погов. зорлықпен жақсы көріне алмайсың.
НАСИ`ЛЬСТВЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое зорлап‚күшпен‚күштеп; ~ые меры күштеу шаралары; ¨~ая смерть зорлықпен өлтіру.
НАСИНИ`ТЬсов. что нілге салу, көкке бояу; ~  белье­ киімді нілге салу.
НАСКА`БЛИВАТЬ несов. см.наскоблить.
НАСКАЗА`ТЬсов. чточего (толықтырып) айту; ~  новостей­ жаңалықтарды толықтырып айту.
НАСКА`КИВАТЬ несов. см.наскочить.
НАСКА`ЛЬН||ЫЙ,-ая‚-ое жартасқа салынған‚жазылған; ~ые рисунки жартасқа салынған суреттер.
НАСКАНДА`ЛИТЬсов. разг. жанжалдасу.
НАСКВЕРНОСЛО`ВИТЬсов. неперех. (наговорить непристойностей) аузына келгенін оттау‚былапыт сөздер айту.
НАСКВО`ЗЬ нареч.1. (через всю толщу чего-л.) тесіп өту‚тесе‚жара; пуля пробила доску ~оқ тақтайды тесіп өтті; 2. (совершенно) түгел‚әбден‚шылғи; я промок ~мен әбден су болдым; ~лживое заявление шылғи өтірік мәлімдеме; ¨видеть~разг. біреудің ойын‚ындынын жақсы білу.
НАСКОБЛИ`ТЬсов. чточего 1.(белгілі бір мөлшерде) қырып алу‚жиып алу; 2. қыру; ~полы еденді қыру.
НАСКО`Км. 1. разг. (налет) күтпеген жерден‚кенеттен жасалған шабуыл; кавалерийский ~атты әскердің кенеттен жасаған шабуылы; 2. перен. орынсыз тиісу, әй-шәйсіз соқтығу; ¨с ~а(~у)ойланбай‚дайындықсыз.­
НАСКО`ЛЬКО   нареч.1. вопросит. қаншалықты; ~  это верно? бұл қаншалықты дұрыс болар екен?; 2.  относит.­белгілісі; ~мне известноон приехал только вчерамаған белгілісі – ол кеше ғана келіпті.
НАСКО`ЛЬКО   нареч. қаншалықты‚қаншама‚қандай дәрежеде; ~здесь лучше қай дәрежеде жақсы екені; ~хватит сил күшіміз қаншалықты жетерлігі; ~возмож­но мүмкін болғанша.
НА`СКОРОнареч. разг. тез‚жылдам‚асығыс‚асығып-үсігіп‚асып-сасып‚асығыстықпен; ~поесть асығып-үсігіп тамақ ішу.
НАСКОЧИ`ТЬсов. на кого-что 1. (жүргендежүзгендесекіргенде т. б.)тоқайласып‚соқтығып қалу‚үстінен шығу; ~на столб бағанаға соқтығып қалу; 2. (напасть) біреумен байланысу, дөрекі түрде айып тағу; 3. ыңғайсыз жағдайға тап болу‚ұшырап қалу.
НАСКРЕСТИ` сов. чточего (белгілі бір мөлшерде) қырып алу‚жиып алу; ~муки ұн қырып алу; ~денег ақшаны тырнақтап жиып алу (ойдан орыпқырдан қырып жиып алу).
НАСКУ`ЧИТЬ сов. кому без доп.разг. жалықтыру‚іш пыстыру‚зеріктіру‚мезі қылу.
НАСЛАДИ`ТЬсов. что рақаттандыру‚құрышын қандыру, ләзаттандыру; ~слух пением ән тыңдап құлақ құрышын қандыру.
НАСЛАДИ`ТЬСЯсов. кем-чем, без доп. рақаттану‚рақатқа бөлену‚ләззат алу‚масайрау‚сайрандау.
НАСЛАЖДА`ТЬСЯнесов. см. насладиться.
НАСЛАЖДЕ`НИЕ с.рақат‚ләззат‚құшырлану; с ~м рақаттанып; слушать с ~м құшырлана тыңдау; испытывать ~ләззат‚рақат табу.
НАСЛА`ИВАТЬнесов. см. наслоить.
НАСЛА`ИВАТЬСЯнесов. 1. см.наслоиться; 2. страд. от наслаивать.
НАСЛА`ТЬсов. кого-чтокого-чегокөп етіп жіберу; ~подарковкөп етіп сыйлық жіберу.
НАСЛЕ`ДИЕс. мұра‚мирас;народное ~халық мұрасы; ~этнокультурное этностық-мәдени мұра; ~предковата-баба мұрасы.
НАСЛЕДИ`ТЬсов. чем без доп. разг. лас із түсіру‚таптау; ~в передней ауыз үйге лас із түсіру; ~на полу еденді таптау.
НАСЛЕ`ДНИК м., НАСЛЕДНИЦА ж.1. мұрагер‚мирасқор‚ізбасар; законный ~заңды мұрагер; 2. перен. (преемник) алға қарай апарушы‚жалғастырушы; ~традиции своего воспитателя өз тәрбиешісінің дәстүрін алға апарушы.
НАСЛЕ`ДН||ЫЙ,-ая‚-ое мұрагер‚мирасқор (таққа отыруға тиісті адам); ~ый принц мұрагер шаһзада.
НАСЛЕ`ДОВАНИ||Ес. только ед. мұрагерлік‚мұрагер болушылық; право ~я мұрагерлік құқық.
НАСЛЕ`ДОВА||ТЬсов. несов.чтомұра етіп алу; он ~л этот дом от отца ол бұл үйді әкесінен мұра есебінде алған.
НАСЛЕ`ДСТВЕННОСТЬ ж.тұқым қуалаушылық‚тегіне тартушылық.
НАСЛЕ`ДСТВЕНН||ЫЙ, -ая‚-ое 1. мұрагерлік‚мұралық; ~ое право мұрагерлік құқық; ~ое имущество мұралық мүлік; ~ые пошлины, налог на наследство мұрагерлік баж‚мұра салығы; 2. тұқым қуалаған; ~ые изменения тұқым қуалаудан болған өзгерістер.
НАСЛЕ`ДСТВ||О с. мұра‚мирас; оставить в ~о мұра етіп қалдыру.
НАСЛОЕ`НИЕ с.1. см. наслоитьнаслоиться;2. геол. қатпар; песчаное ~құм қатпары; 3. перен. (особенностьчерта)өзгеден бұрын не кейін пайда болған өзгешелігі (мінездемәдениеттеәдетте т. б.).
НАСЛОИ`ТЬсов. чточего1. қабаттау‚қатпарлау; ~  тестоқамырды қабаттап салу; 2. (бірнеше) қабатқа бөлшектеу‚айыру.
НАСЛОИ`ТЬСЯ сов.на что қабат-қабат‚қатпар-қатпар болу.
НАСЛОНЯ`ТЬСЯсов. разг. бос сүйену‚жұмыссыз қарап тұру.
НАСЛУЖИ`||ТЬсов. перех., неперех., простореч. қызмет ету‚еңбек сіңіру; ~л себе почет құрметтеуге лайық еңбек еткен.
НАСЛУ`ШАТЬСЯ сов. кого-чего1. көп тыңдау‚көп есту; ~разных новостей көп жаңалық есту; 2. (насладиться) тойғанша‚мейірі қанғанша; ~музыки музыканы мейірі қанғанша тыңдау.
НАСЛЫ`ШАНв знач. сказ. о ком-чем разг. көп естіп қанық болу; я о вас много ~мен сіз туралы көп естідім.
НАСЛЫ`ШАННЫЙ разг.талай естіген‚білген (біреудіңбірдеменің жайын естутыңдау арқылы қанық болу);он человек ~ол талайды естіген‚білген адам.
НАСЛЫ`ШАТЬСЯсов. о ком-чем көп жайды ес­тіп білу.
НАСЛЫ`ШК||Аж. разг.: по ~е естуі бойынша; знать что-либо по ~ебірдемені естуі бойынша ғана білу.
НАСЛЮНИ`ТЬсов. что түкіріктеп (жібіту)сілекейлеу; ~марку марканы түкіріктеу жапсыру.
НАСМА`РКУнареч. разг. зая кету‚бекерге‚босқа кету; все планы пошли ~бүкіл жоспар зая болды.
НА`СМЕРТЬ нареч. өлімші болу; ранить ~өлімші етіп жаралау; сражен пулей ~оқ тиіп мерт болған; өлгенше‚өлердей; испугать ~өлердей қорқыту; ¨стоять ~жанын аямай қарсы тұру‚қасық қаны қалғанша ұрысу (соғысу).
НАСМЕХА`ТЕЛЬСТВОс. уст. келеке‚сайқымазақ.
НАСМЕХА`ТЬСЯнесов. над кем-чем мысқылдау‚келемеждеу, келеке ету‚күлкі қылу.
НАСМЕШИ`ТЬ сов. кого-чтокүлдіру‚күлкісін келтіру.
НАСМЕ`ШК||Аж. келеке‚әжуа‚келемеж; сказать что-либо в ~у бірдемені мысқылдай айту.
НАСМЕ`ШЛИВОСТЬж. только ед. мысқылшылдық‚келекешілдік.
НАСМЕ`ШЛИВ||ЫЙ, -ая‚-ое мысқылшыл‚сайқымазақ; ~ый человек сайқымазақ адам; ~ая улыбка мыс­қыл‚сайқымазақ күлкі
НАСМЕ`ШНИКм., НАСМЕ`ШНИЦА ж. мысқылшыл‚келекелеуші‚сайқымазақ‚әжуашыл.
НАСМЕ`ШНИЧА||ТЬнесов. над кем-чемразг.мыс­қылдау‚келеке қылу; мне всегда казалосьчто он ~ет над всеми маған ол жұрттың бәрін келеке қылатын сияқты көрінетін.
НАСМЕЯ`ТЬСЯсов. 1. разг. (вдоволь насмеяться) көп күлу; 2. над кем-чем (мысқылдаймазақтай)күлу; ~над чьими-нибудьдействиями біреудің әрекетін мазақ қылып күлу.
НАСМОЛИ`ТЬсов. 1. что қарамайлау‚қарамай жағу; ~ось телеги арбаның білігін қарамайлау; 2. перен., простореч.­ құрымдау‚қап-қара ету; ~в комнате (дымом)бөлмені темекі түтінімен құрымдау.
НА`СМОРКм. тұмау.
НА`СМОРОЧНЫЙ тұмаураттыратын‚тұмау тигізетін.
НАСМОТРЕ`||ТЬСЯсов. 1. на кого-что көз тоймай көп қарау; не могу ~ться на эту красивую природу мына тамаша табиғатқа қарай бергім келеді; 2. кого-чего ~лся новых картин жаңа суреттерді көп тамашалады.
НАСОВА`ТЬсов. чточего разг.тыққыштау, тыққылау‚сұққылау; ~конфет во все карманы кәмпитті барлық қалталарына тыққыштау‚сықау.
НАСОВЕ`ТОВАТЬсов. чточего разг. кеңесті көп беру.
НАСО`ВЫВАТЬ несов. см.насовать.
НАСОЛИ`ТЬсов. 1. чточего (белгілі бір мөлшерде) тұздау‚тұздап қою; ~огурцов қиярды көп қылып тұздап қою; 2. чторазг. (мөлшерден тыс)тұз салу; ~  суп сорпаға көп тұз салу; 3. перен. кому-чему разг. қиянат жасау‚зиян келтіру.
НАСОРИ`ТЬсов. ыбырсыту‚ластау; ~в комнате бөлмені ыбырсытып жіберу.
НАСО`См. сорғы; ~погруженный батырымды сорғы; ~подвесный аспалы сорғы; ~проходческий ұңғымалы сорғы; ~руднический кеніш сорғысы.
НАСОСА`||ТЬСЯсов. тойғанша ему‚сору; ребенок ~лся молокабала сүтті тойғанынша емді.
НАСО`СН||ЫЙ, -ая‚-ое сорғы; ~ая станция сорғы станциясы.
НАСО`Х||НУТЬсов. 1. разг. жұғып кеуіп қалу‚жұғып қатып қалу; на колесах ~ла грязь доңғалақтарға жұққан балшық кеуіп қалған; 2. қурап қалу‚қурап кету; в лесу ~ло много берез ормандағықайыңдардың көбі қурап қалыпты.
НАСОЧИНИ`ТЬ  НАСОЧИНЯ`ТЬсов. чточего разг.ойлап шығару‚жалған сөйлеу‚өтірік айту‚бар-жоқты сөйлеу.
НА`СПЕХнареч. атүсті‚асығыс‚асыға-үсіге‚шала-шарпы‚шала-пұла; делать что-либо ~бірдемені асығыс-үсігіс істеу; поесть ~асығып‚шала-пұла жеу.
НАСПИ`ННИКм. 1. арқалық (бұрынғы кезде арқаны жауып тұратын темір сауыт); 2. спец. арқалық (аттың арқасымен бойлап тартылған шілия қайысы).
НАСПИ`НН||ЫЙ, -ая‚-ое арқадағы‚арқада болатын.­
НАСПИРТОВА`ТЬ сов.что спирттеу‚спиртке малу‚спирт сіңдіру; ~препараты аспаптарды спиртке малу.
НАСПИРТОВА`ТЬСЯсов. спиртке сіңдіру.
НАСПИРТО`ВЫВАТЬнесов. см.наспиртовать.
НАСПИРТО`ВЫВАТЬСЯнесов. 1. см. наспиртоваться; 2. страд. от наспиртовывать.
НАСПЛЕ`ТНИЧАТЬ  см. сплетничать; сов. ғайбаттау‚өсектеу‚өсек тасу.
НАСПЛЕ`ТНИЧАТЬСЯсов. простореч. өсектеу‚ғайбаттау.
НАСТм. мұзқатқақ‚қарақатқақ‚қабыршақ мұз.
НАСТАВА`ТЬнесов. см.настать.
НАСТАВИ`ТЕЛЬм. то жечто наставник; ақылшы‚тәлім беруші.
НАСТАВИ`ТЕЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое уағыз мәнді‚өсиет мәнді.
НАСТА`ВИТЬІ сов. 1. чтокого-чего(белгілі бір мөлшерде) (көп қылып) қою‚тізіп қою; ~стульев орындықтарды (көп қылып) тізіп қою; 2. ұзарту‚жалғастыру; ~кусок ткани к рукаву жеңге бір қиық матаны жалғау;
3. что, разг. кезеу‚көздеу; ~ружье мылтықты кезеу; ¨  ~рога комубіреуге қиянат жасау‚зиян келтіру; күйеуінің көзіне шөп салу.
НАСТА`ВИТЬІІ сов. кого-что, на что ақыл беру‚жөн сілтеу‚бағыт көрсету; ~на ум ақыл беру‚айту; ~  на истинный путь дұрыс жолға қою‚бағыттау‚сілтеу.
НАСТА`ВКАж. 1. см. наставить І 2; 2. (наставленная часть) жалғама.
НАСТАВЛЕ`НИЕс. 1. см. наставить ІІ; 2. (поучение) өсиет‚уағыз‚ақыл‚тәлім; отцовское ~әке ақылы; 3.  (инструкция)нұсқау‚ереже
НАСТАВЛЯ`ТЬІ несов. см. наставить І.
НАСТАВЛЯ`ТЬІІ несов. см. наставить ІІ.
НАСТА`ВНИКм., НАСТАВНИЦА ж. тәлімгер.
НАСТА`ВНИЧЕСК||ИЙ,-ая‚-ое тәрбиешілік‚жетекшілік‚тәлімгерлік.
НАСТА`ВНИЧЕСТВ||Ос. тәлімгерлік‚ұстаздық; школа ~атәлімгерлік мектеп.
НАСТАВН||О`Й, -ая‚-ое 1. ұзартылған‚ұшталған‚жалғанған; ~ые рукава жалғанған жең; 2. (приставляемый) кигізіп қойған‚қондырма; ~ая труба қондырма құбыр.
НАСТА`ИВАТЬІ несов. см. настоять І.
НАСТА`ИВАТЬІІ несов. см. настоять ІІ.
НАСТА`ИВАТЬСЯнесов. 1. см. настояться ІІ; 2.  см.  настаи­вать ІІ.
НАСТАНОВИ`||ТЬСЯсов. простореч. тұрып қалу‚ұзақ тұру; ~лось много народу в очередь в театральную кассу театр кассасының кезегіне көп адам тұрып қалды.
НАСТА`||ТЬсов. жету‚келу‚шығу; ~ло утро таң атты; ~ла весна көктем шықты; время уже ~ло уақыт келді‚мезгілі жетті.
НАСТЕ`БЕЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое сабақтағы (өсімдік сабағындағы).
НАСТЁГАНН||ЫЙ,-ая‚-ое бидайылап тіккен‚сырылған‚сырып тігілген; ~ое одеяло бидайылап сырылған көрпе.
НАСТЕГА`ТЬ Ісов. 1. что на что сыру‚қабу‚салып сыру; ~вату на ткань матаның арасына мақта салып сыру; 2. что, чего (белгілі бір мөлшерде) сырып тігу‚қабып тігу; ~несколько одеял бірнеше көрпе сыру.
НАСТЕГА`ТЬ ІІкого, простореч. (отхлестать) қамшылау‚қамшы басу; ~лошадь атты қамшылау‚атқа қамшы басу.
НАСТЁГИВАТЬІ несов. см. настегать І.
НАСТЁГИВАТЬ ІІнесов. см. настегать ІІ.
НА`СТЕЖЬнареч. айқара‚шалқасынан; двери были открыты ~есіктер шалқасынан ашылып тұр еді.
НАСТЕЛИ`ТЬсов. см. настлать.
НАСТЕ`НН||ЫЙ,-ая‚-ое қабырғаға қыстыратын‚ілетін; ~ый календарь қабырға күнтізбесі.
НАСТИГА`ТЬнесов. см. настичьнастигнуть.
НАСТИ`Г||НУТЬ сов. см.настичь; врага удалось ~нуть қашқан жауды қуып жетті; погоня ~ла их қуғыншылар оларды қуып жетті.
НАСТИ`Лм. 1. см. настлать; 2. төсем‚төсеніш; дощатый ~тақтай төсем.
НАСТИЛА`ТЬнесов. см. настлать.
НАСТИ`ЛКАж. см. настил.
НАСТИ`ЛЬН||ЫЙ,-ая‚-ое төсейтін; ~ый ковер төсеме кілем; 2. бот. жер бетіне бауырлай‚жайыла өсетін өсімдіктер; 3. жер бауырлай ұшу (оқминаснаряд туралы);~ый огонь жер бауырлата атылған оқ.
НАСТИРА`ТЬсов. чточего, разг.жуу‚жуып қою (белгілі бір мөлшерде); ~белья кірді жуып алу;~корзину белья бір себет кірді жуу.
НАСТИ`РЫВАТЬнесов. см. настирать.
НАСТИ`||ЧЬсов. кого-что 1. (догнать) қуып жету; ~чь беглецов қашқындарды қуып жету; 2. перен. (поразить) баудай түсіру‚сұлату; пуля ~гла врага оқ жауды сұлатты.
НАСТЛА`ТЬсов. что, чего төсеу‚жаю‚салу; ~досок тақтай төсеу; ~паркетеденге паркет төсеу.
НА`СТОВИКм. (у охотников) көжек (көктемде ерте туған көжек).
НА`СТОВ||ЫЙ,-ая‚-ое қабыршақ мұз (күн жеген қалың қардың қабыршағы).
НАСТО`ЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое тұндырма; водка, ~ая на вишне шиеге тұндырылған арақ.
НАСТО`Йм. тұнба‚тұндырма; ~ромашки түймедақтың тұндырмасы; ~крепкого чая қою шайдың тұнбасы.
НАСТО`ЙКАж. 1. см. настой; 2. тұнба (ішіне жеміс салып ашытқан арақ); вишневая ~шие тұнбасы.
НАСТО`ЙЧИВОнареч. тапжылмай‚қасарыса.
НАСТО`ЙЧИВОСТЬж. табандылық‚қайсарлық‚өз дегенінен қайтпау‚батылдық‚қажырлылық; проявить ~қайсарлық істеу; табандылық көрсету.
НАСТО`ЙЧИВ||ЫЙ,-ая‚-ое қайсар‚өз дегенінен қайтпайтын‚табанды‚табан тірескен (қадалған жерінен қан алатын); ~ый человек қайсар адам; ~ое требованиетабанды талап.
НАСТО`ЛЬКОнареч. соншама‚соғұрлым‚сонша‚сон­шалық; ~что ... соншалық; он ~изменилсячто его нельзя узнать оның өзгергені соншалық‚тіпті тану қиын.
НАСТО`ЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое 1. үстел үстілік; үстелге қоятын; ~ая лампа үстел шамы; ~ые игры үстел ойындары‚үстел үстілік ойындар; 2. перен. қолдан түсірмейтін‚тастамайтын‚күнделікті‚қажетті; ~ая книга күнделікті қажет кітап.
НАСТОРА`ЖИВАТЬнесов. см. насторожить.
НАСТОРА`ЖИВАТЬСЯнесов. см. насторожиться.
НАСТОРОЖЕ` нареч.сақ‚қырағы; быть ~сақ болу.
НАСТОРО`ЖЕННОСТЬж. сақтық‚қырағылық.
НАСТОРО`ЖЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое сақ‚қырағы; сақтықпен қарау, абай болу.
НАСТОРО`ЖИТЬсов. кого-что сақтықпен қарау‚елең ете қалу‚алаңдау‚елеңдеу; ~уши құлақ түру; ¨  ~внимание көңілі елең ете қалу‚тыңдап қалу;~  слух құлақ тігу.
НАСТОРОЖИ`||ТЬСЯсов. сақ болу‚елегізу‚елеңдеу‚құлақ тігу; собака ~лась ит құлағын тіге қойды.
НАСТОЯ`НИ||Ес. талап; по ~ю отца әкесінің талап етуімен.
НАСТОЯ`ТЕЛЬм. церк. 1. монастырь бастығы; 2.  шіркеудің аға попы.
НАСТОЯ`ТЕЛЬНИЦАж. әйелдер монастырінің бастығы.­
НАСТОЯ`ТЕЛЬНОнареч. мойын бұрғызбай‚қадала‚бұлтартпай‚қайсарлықпен‚табандылықпен; ~просить о чем-либо бірдемені қадала сұрау.
НАСТОЯ`ТЕЛЬНОСТЬ ж.только ед. 1. (настойчивость) табандылық‚қайсарлық; 2. (неотложность) қауырт­­тық‚шұғылдық.
НАСТОЯ`ТЕЛЬН||ЫЙ,-ая‚-ое табанды; бар шын көңілмен; ~ая просьба шын көңілмен сұрау; 2. (неот­ложныйнасущный)қауырт‚шұғыл‚күттірмейтін; ~ая необходимость уақыт күттірмейтін зәрулік.
НАСТОЯ`ТЬІ сов. на чем айтқанын істету‚дегеніне көндіру; ~на своем өз айтқанына‚дегеніне көндіру.
НАСТОЯ`ТЬ ІІсов. что на чем ашыту‚нілдеу‚демдеу; ~водку на вишне араққа шие салып ашыту.
НАСТОЯ`||ТЬСЯІ сов. (долго простоять) көп уақыт сарылып тұрып қалу; ~лся в ожидании автобуса автобус­ты күтем деп көп тұрып қалдым.
НАСТОЯ`||ТЬСЯІІ сов. шығым‚демделу, нілдену;чай хорошо ~лсяшай жақсы демделді.
НАСТОЯ`Щ||ИЙ,-ая‚-ее 1. қазіргі‚осы күнгі; в ~ее время қазіргі уақытта‚қазіргі кезде; 2. в знач. сущ. ~еебүгінгі күн, қазіргі; 3. (этотданный) осы‚мына; в ~ей статье осы мақалада ...; 4. (подлинный) шын‚нағыз‚кәдімгі‚дәл; ~ая фамилия шын фамилиясы; ~ий друг шын‚нағыз дос; ~ие папоротники кәдімгі қырыққұлақтар тұқымдасы; ¨~ее время лингв. осы шақ; по-~ему тиісінше‚шындап.
НАСТРАДА`ТЬСЯсов. көп азап шегу‚бейнет көру‚жапа шегу‚зәбір көру.
НАСТРА`ИВАТЬІ несов. см. настроить І.
НАСТРА`ИВАТЬІІ несов. см. настроить ІІ.
НАСТРА`ИВАТЬСЯнесов. 1. см. настроиться; 2. страд. от настраивать ІІ.
НАСТРА`ЧИВАТЬнесов. см. настрочить.
НАСТРЕ`ЛИВАТЬ несов. см.настрелять.
НАСТРЕЛЯ`ТЬсов. чтокого-чего (белгілі бір мөлшерде)атып алу;~уток көп үйрек атып алу.
НАСТРИ`ЧЬм. қырқып алу‚қырқу; ~шерсти жүн қырқу.
НАСТРОГА`ТЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде) сүр­гілеп алу; ~досок тақтайды көп қылып сүргілеп қою.
НА`СТРОГОнареч. разг. қатаң түрде; ~запретить қатаң тыйым салу;¨строго-~өте қатаң.
НАСТРОЕ`НИ||Ес. көңіл күйі‚көңіл‚кейіп‚рабай‚рай; ~е апатичное енжар көңіл күйі; ~е бодрое сергек көңіл күйі; приподнятое ~е көтеріңкі көңіл; испортить ~е кому-либо біреудің көңілін құлазыту‚бұзу; нет у меня ~я играть ойнауға көңіл қошым жоқ; ~е общественности жұртшылықтың көңіл күйі; ¨человек ~я көңіл күйі адамы‚көңілдің жетегіндегі адам.
НАСТРО`ЕННОСТЬж. см. настроение.
НАСТРО`ИТЬІ сов. чточего (белгілі бір мөлшерде) салу; тұрғызу; ~жилых домов тұрғын үйлерді көп салу.
НАСТРО`ИТЬІІ сов. что 1. күйіне‚бабына келтіру (музыкалық аспапты); ~рояль рояльды күйіне келтіру; 2. дәлдеу‚икемдеу‚бағыттау‚реттеу; ~радиоприемник радиоқабылдағышты дәлдеу; ~всех на веселый лад бәрін де көңілдендіру‚мәз қылу.
НАСТРО`И||ТЬСЯ сов.1. күйге келтірілді; рояль ~лся рояль күйге келтірілді; 2. бір нәрсеге бағышталу; ~ться против кого-либо біреуге қарсы тұру; 3. көңіл ауу‚көңіл түсу‚ниеті болу; я ~лся пойти в кино менің киноға баруға көңілім ауып тұр‚киноға барғым келді; он ~лся с ним поговорить ол онымен сөйлесуге ниет білдірді‚онымен сөйлескісі келді.
НАСТРО`ЙЩИКм. күйіне келтіруші‚реттеуші (музыкалық аспапты); ~роялей рояльдарды күйіне келтіруші.
НАСТРОПАЛИ`ТЬ сов.перех. разг. біреуге айдап салу‚көндіру‚иландыру.
НАСТРОЧИ`||ТЬсов. 1. чточего портн.қайып тігу; 2. перен. чточегошапшаң жаза салу; он быстро ~л письмо ол хатты тез жаза салды.
НА`СТРУГм. спец. сүргі (ағаш сүргілейтін құрал).
НАСТРЯ`ПАТЬсов. чточего разг.1. (көп етіп) тамақ пісіру‚тамақ даярлау; 2. перен. ұқыпсыз‚асығыс жаза салу; ~письмо хатты асығыс жаза салу.
НАСТУДИ`ТЬсов. чтопрост.суыту; ~комнату бөлмені суыту.
НАСТУ`ЖИВАТЬ несов. см.настудить.
НАСТУ`КИВАТЬнесов. 1. см. настукать; бір нәрсемен соғу‚тықылдату; ~пальцем по стеклу саусақпен шыныны соғу‚тықылдату; 2. перех. разг. (соғып білусоққанда шыққан дыбыстан байқау);~трещину жарылғанын соғып байқау (білу).
НАСТУПА`ТЕЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое шабуыл; ~ые операциишабуыл операциялары.
НАСТУПА`ТЬ Інесов. 1. см. наступить 1; 2. шабуылдау.­
НАСТУ||ПА`ТЬ ІІнесов. басталу‚келу‚жету.
НАСТУПИ`||ТЬІ сов. на кого-что басу‚үстінен басу; ~на землю жерді басу; ~кому-либо на ногу біреудің аяғын басып кету; ¨~на любимую мозоль жанды жеріне тию; ~ на хвостжатқан жыланның құйрығын басу.
НАСТУПИ`ТЬІІ сов. ату‚орнау‚түсу‚түсе бастау‚келу; ~ло утро таң атты; ~ла ночная тьма түн қараңғылығы түсті; ~ло давно ожидаемое нами время біз көптен бері күткен шақ келді; ~ла тишина тыныштық орнады.
НАСТУПЛЕ`НИЕІ с. прям., перен. шабуыл; артиллерийское ~артиллерия шабуылы; перейти в ~шабуылға шығу‚шабуылға көшу.
НАСТУПЛЕ`НИЕІІ см. наступить ІІ; болу‚жақындау‚басталу; с ~м вечера кеш болысымен‚кешке; с ~м весны көктем шығысымен‚көктемнен бастап; ~момен­та налогового обязательства салық міндеттемесі сәтінің басталуы.
НАСТЫВА`ТЬ несов. см.настыть.
НАСТЫ`||ТЬсов. разг. 1. (стать холодным) суу‚суып кету‚салқындап қалу; комната ~ла бөлме салқындап қалды; 2. (примерзнуть) қатып қалу‚мұздау; на пороге ~л лед босағада мұз қатып қалған.
НАСУДА`ЧИ||ТЬСЯ  cм.судачить; сов. разг. өсектеу‚сумаңдау; старухи ~лись кемпірлер өсек соқты.
НАСУЕТИ`||ТЬСЯ  см.суетиться; сов. әбігерлену‚әуре болу; ~лась за вечер кеш бойы әбігерленді.
НАСУЛИ`ТЬ сов.чточего разг.уәде беру‚үміт­тендіру; ~c три короба үйіп-төгіп уәде беру, сөзбен тойдыру.
НАСУМАСБРО`ДИТЬ  см. сумасбродить; сов. неперех. разг. ойға сыймайтын іс істеу‚ойына келгенін істеу.
НАСУ`ПИТЬсов. что түксию, түйілу; ~брови қабағынтүю‚маңдайын тыржиту.
НАСУ`ПИ||ТЬСЯсов. 1. қабағын түю‚түксию‚кіжірею‚оқшию; 2. түнеріңкі‚жабырқаңқы‚жабырқау.
НАСУ`ПЛЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от насупить; 2.  (о бровях)қабағын түю; 3. (насупившийся) көңілсіз‚түнеріңкі‚жабырқаңқы.
НАСУ`ПЛИВАТЬнесов. см. насупить.
НАСУ`ПЛИВАТЬСЯнесов. см. насупиться.
НАСУПРО`ТИВнареч. простореч. 1. қарсыда‚қарама-қарсы; 2. в знач. предлога с род. п. то жечто напротив; қарсысында.
НАСУРЬМИ`ТЬ сов.что сүрмелеу.
НАСУРЬМИ`ТЬСЯсов. сүрме жағу‚сүрмелену.
НА`СУХОнареч. құрғатып‚құп-құрғақ күйде‚құрғақтай; вытереть руки ~қолды әбден құрғатып сүрту; сухо-~құп-құрғақ.
НАСУ`ЧИВАТЬнесов. см. насучить.
НАСУЧИ`ТЬ сов. чточегоширату‚ширатып алу;  ниток жіп ширатып алу.
НАСУ`ШИВАТЬнесов. см. насушить.
НАСУШИ`ТЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде) кептіріп алу.
НАСУ`ЩНОСТЬж. маңыздылық‚қажеттілік; ~пос­тавленных вопросов ясна қойылған мәселелердің маңыздылығы айқын.
НАСУ`ЩН||ЫЙ, -ая‚-ое маңызды‚толғақты, керекті‚өзекті‚аса; ~ая потребность аса қажеттілік; ~ые задачи маңызды міндеттер.
НАСЧЁТ предлог с род. п.туралы‚жөнінде; он говорил ~выполнения плана ол жоспардың орындалуы туралы айтты.
НАСЧИТА`ТЬ сов. чтосанау‚есептеу‚шығару; ~  более десяти ошибоконнан аса қате шығарды.
НАСЧИ`ТЫВА||ТЬнесов. 1. см. насчитать; 2. (содержать в себе) саналу‚бар; отряд ~ет несколько сотен бойцов жасақта бірнеше жүз жауынгер бар.
НАСЧИ`ТЫВА||ТЬСЯнесов. саналу‚болып есептелу‚санға жету; в районе ~ются десятки школ ауданда ондаған мектеп бар.
НАСШИБА`ТЬсов. перех., простореч. ұрып түсіру (алма).
НАСЫЛА`ТЬнесов. см. наслать.
НАСЫ`ПАТЬ  см.сыпать;сов.1. чточегосалу; ~  три мешка муки үш қап ұн салу; 2. чточего (рассыпать) шашып қою; 3. чточегосебу‚сеуіп қою; ~  песок на дорогу жолға құм себу; 4. что үю‚тұрғызу;~курган қорған тұрғызу.
НАСЫПА`ТЬнесов. см. насыпать.
НАСЫ`ПА||ТЬСЯсов. құйылу‚жауу; ~лось много снега қар көп жауды.
НАСЫПА`ТЬСЯ несов.1.см. насыпаться; 2. страд. от насыпать.
НАСЫПН||О`Й,-ая‚-ое үйген‚үйілген; ~ой холм үйілген төбе.
НА`СЫПЬ ж.1. үйме‚үйген топырақ; төстабан‚көтерме;~отвальная үйінді үймесі; железнодорожная ~теміржолдың төсеме үймесі; 2. в знач. нареч. затты ыдысқа (қапқажәшікке т. б.)салмай‚бос тасу; уголь перевозят ~ю көмірді бос тасиды.
НАСЫ`||ТИТЬсов. 1. кого-что (накормить досыта) тойдыру‚тойғызу; 2. что хим. сіңіру‚толтыру‚қанығу; воздух ~щен парами ауа буға қаныққан.
НАСЫ`ТИ||ТЬСЯсов. 1. (наесться досыта) тойғанша жеу‚тояттау; 2. перен. (вполне удовлетвориться) қанағаттану; 3. сіңу‚кенелу, қанығу; земля ~лась влагой жер жауын-шашынға‚ылғалға әбден қанықты‚жер ылғалданды.
НАСЫЩА`ТЬнесов. см.насытить.
НАСЫЩА`ТЬСЯнесов. 1. см. насытиться; 2. страд. от насыщать.
НАСЫ`ЩЕННОСТЬж. хим. қанғандық‚қанықтық; ~раствора ерітіндінің қанықтығы‚ерітіндінің қоюлығы; ~цвета түс қанықтығы.
НАСЫ`ЩЕНН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от насытить; 2. хим. қаныққан; ~ый раствор қаныққан ерітінді; ~ый пар қаныққан бу; 3. перен. (содержательныйбогатый)әбден сіңген.
НАТА`ЛКИВАТЬнесов. см. натолкнуть.
НАТА`ЛКИВАТЬСЯнесов. 1. см. натолкнуться; 2. страд.от наталкивать.
НАТА`ПЛИВАТЬІ несов. см. натопить І.
НАТА`ПЛИВАТЬІІ несов. см. натопить ІІ.
НАТА`ПЛИВАТЬСЯІ несов. 1. см. натопиться І; 2.  страд.от натапливать І.
НАТА`ПЛИВАТЬСЯІІ несов. 1. см. натопиться ІІ; 2.  страд.от натапливать ІІ.
НАТА`ПТЫВАТЬ несов. см.натоптать.
НАТАСКА`ТЬІ сов. 1. чтокого-чего (көтеріп)тасу‚тасып қою; ~дров отын тасып қою; 2. перен. чточего, разг. (кітаптан)алу‚келтіру; ~цитат дәйексөзді көп етіп келтіру; 3. чтокого-чего, разг. (украсть)ұрлап тасу.­
НАТАСКА`ТЬІІ сов. кого-что 1. охот. (собаку) аңшылыққа үйрету‚баулу; 2. разг. қажетті нәрсеге атүсті үйрету; ~учеников к экзамену оқушыларды емтиханға шала дайындау.
НАТА`СКИВАТЬІ несов. см. натаскать Інатащить.
НАТА`СКИВАТЬІІ несов. см. натаскать ІІ.
НАТАЩИ`ТЬ сов.1. чтокого-чего тасу‚тасып қою; 2. чторазг. тартып жамылу; ~на себя одеяло көрпені тартып жамылу.
НАТА`Я||ТЬсов. 1, 2 л. не употр. еру‚еріп қалу; чточего (белгілі бір мөлшерде).
НАТВОРИ`ТЬ Ісов. чегонеодобр.бүлдіріп қою;  глупостей ақымақтық жасау.
НАТВОРИ`ТЬІІ сов. чтоспец. (белгілі бір мөлшерде)еріту‚ерітіп алу; даярлау‚даярлап алу; ~известиәк езіп алу.
НА`ТЕчастица разг. мәңіз; міне‚мінекей‚мінекейіңіз; ~вам ваш билет міне‚сіздің билетіңіз; ¨~вам!міне керек болса!
НАТЁК м.геол. 1. жұғын‚қатқан жұғын; сұйықтың қатпары; 2. қатпар‚сауыс; сталагмитами называются ~и извести на полу пещер үңгір табанына ағып келіп қатқан әкті сталагмит деп атайды.
НАТЕКА`ТЬ несов. см.натечь.
НАТЕ`ЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое ішкі‚іштен киетін; ~ое бельеішкі киім.
НАТЕРЕБИ`ТЬсов. чточего (белгілі бір дәрежеде) түту‚жұлу‚түтіп алу; ~льна зығыр түту‚зығырды түтіп алу.
НАТЕР||Е`ТЬсов. 1. чточемжағу‚сылау; ~еть руку вазелиномқолға вазелин жағу; 2. ысу‚ысқылау‚уқалау; жалтырату‚сүртіп жалтырату; ~еть полы еденді жалтырату; 3. что (причинить боль) қажау‚қажату; ~еть палец саусағын қажау, қажатып алу; сапог натёр мне ногу етік аяғымды қажап тастады; 4. чточего (на терке)қыру‚үгу; ~еть свеклу қызылшаны үгу; үккіштен өткізу.
НАТЕРЕ`ТЬСЯсов. 1. жағыну;2. қажалу; ~мазью май жағыну.
НАТЕРПЕ`ТЬСЯсов. чего, разг. жәбір-жапа шегу‚қиындық көру‚бастан кешіру‚азап тарту; ~страху қорқынышты бастан кешіру.
НАТЕСА`ТЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде)жону‚сүргілеу; жонып‚сүргілеп алу; ~досок тақтайды тегістеп шауып қою.
НАТЁСЫВАТЬ несов. см.натесать.
НАТЕ`ЧЬ сов.ағып жиналу‚тамып іркілу‚жиналу.
НАТЕ`ШИТЬСЯсов. разг. көңіл көтерілу‚мәз-мейрам болып қалу.
НАТИРА`ТЬнесов. см. натереть.
НАТИРА`ТЬСЯ несов.1. см. натереться; 2. страд. от натирать.
НАТИ`РКАж. только ед. разг. жылтырату; сүртіп жылтырату; ~полов еденді жылтырату.
НАТИ`РОЧН||ЫЙ,-ая‚-ое относит. от натирка; сүртетін‚жылтырататын.
НА`ТИСКм. тықсыру‚тегеурін; сдерживать ~войск әскердің тегеурінін тежеу.
НАТИ`СКАТЬсов. чточего разг.сығылыстыру‚тығыздау; ~книг в чемодан кітаптарды шабаданға тығыздап салу.
НАТИ`СКИВАТЬнесов. см. натискать.
НАТКА`ТЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде)тоқу‚тоқып алу; ~полотна кенеп тоқып алу.
НАТКНУ`ТЬсов. кого-что шаншу‚шаншып қою‚қадап қою.
НАТКНУ`ТЬСЯсов. разг. 1. на что барып қадалу‚шаншылу; ~на гвоздь шегеге арандап қалу; 2. на кого-что соқтығысып қалу‚соғылып қалу‚килігу‚ұрыну‚арандау‚қақтығысып қалу‚ұшырап қалу; ~на столб бағанаға соқтығу; 3. перен. на что разг.; 4. күтпеген жерден‚кенеттен ұшырап қалу; үстінен шығу‚тап болу; ~на засаду тосқауылға тап болу.
НАТОЛКА`ТЬ сов. разг. 1. итермелеу; 2. тығыздап тығу; ~охапку бумаг в ящик бір құшақ қағазды жәшікке тығыздап тығу.
НАТОЛКНУ`ТЬ сов.1. кого-что, на кого-чторазг. соқтықтыру; 2. кого-что, на что (навести на мысльидею и т. п.) (пікірге)келтіру‚(қорытынды) жасауға себеп болу.
НАТОЛКНУ`ТЬСЯсов. см. наткнуться 23.
НАТОЛКОВА`ТЬсов. түсіндіру‚түсіндіріп беру.
НАТОЛО`ЧЬсов. чточего (белгілі бір мөлшерде) үгу‚түю; ~соли тұз түйіп алу; ~сахару қантты үгу;  жареной пшеницы қуырылған бидайды түю.
НА`ТОНКОнареч. разг. (очень тонко) өте жұқа.
НАТО`ПАТЬсов. разг. кір аяқкиімімен ластау.
НАТОПИ`ТЬ`І сов. что жағу‚қыздыра жағу‚жылыту; ~комнату бөлмені от жағып жылыту.
НАТОПИ`ТЬІІ сов. чточего1. (белгілі бір мөлшерде) еріту‚шыжғыру; ~масла майды еріту; 2. (белгілі бір мөлшерде) қайнату‚қайнатып қою; ~молока сүтті қайнатып қою.
НАТОПИ`||ТЬСЯІ сов. разг. қатты қызу; печка ~лась пеш қатты қызды.
НАТОПИ`||ТЬСЯІІ сов. разг. шығу‚еру; ~лось много жиру біраз май ерітілді; из снега ~лось ведро воды қардан бір шелек су еріді.
НАТОПТА`ТЬсов. разг. 1. чем, без доп. (нагрязить) таптап тастау; ~в комнате бөлмені таптап‚ластап тастау; 2.что (проторить) тапталған жол сүрлеуі.
НАТОРГО`ВА||ТЬсов. разг. чточего (выручить от торговли)сауда жасау (белгілі бір мөлшерде)саудаласу.
НАТОРЕ`Л||ЫЙ, -ая‚-ое разг. әккі‚ысылған.
НАТОРЕ`ТЬсов. в чемк чемуысылу‚әккілену; ~в торговле саудаға ысылу‚әккілену; ~в своем деле өз ісіндежазуға ысылу.
НАТОЧИ`ТЬ сов. чтоқайрау‚өткірлеу; ~ножи пышақты қайрап алу; ~косу шалғыны жану.
НАТОЩА`К нареч.аш қарынға; принимать лекарство  ~дәріні аш қарынға ішу.
НАТРм. хим. натр;едкий ~күйдіргіш натр.
НАТРАВИ`ТЬсов. 1. кого-что айтақтау‚айдап салу‚жауластыру; ~собаку на зайца итті қоянға қосу‚айтақтау; 2. перен. кого-что, на кого-что, разг. (подстрекнуть) құтырту‚араздастыру; 3. кого умен қыру‚улау; ~тараканов таракандарды улау; 4. чточегоспец. (вытравить).
НАТРАВЛЯ`ТЬ несов.перех. 1. разг. айдап салу; 2.  охотн.қосу‚айтақтау.
НАТРА`ТИТЬ  см.тратить; сов. что, чего шығындау‚құрту‚босқа шашу; ~денег ақшаны босқа шашу‚шығындау.
НАТРЕНИРО`ВАНН||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от натре­нировать; 2. жақсы жаттыққан‚машықтанған.
НАТРЕНИРОВА`ТЬсов. кого-что машықтандыру‚жаттықтыру‚үйрету‚төселдіру.
НАТРЕНИРОВА`ТЬСЯ сов.машықтану‚үйрену‚төселу.­
НАТРЕ`НЬКИВАТЬнесов. перех., неперех., разг. (тренькать слегканегромко)дыңғырлату; ~на домбре домбыраны дыңғырлату.
НАТРЕПА`ТЬсов. перех., неперех. 1. перех. түтіп алу‚түтіп қою; 2. перех., простореч. жүндей түту; біреуді құлағынан‚шашынан тартқылап жұлмалау; 3. перех. неперех., перен. простореч. мылжыңдау‚бос сөйлеу.
НАТРЕПА`||ТЬСЯ сов.(вдоволь натрепать); ~лась льна до усталости шаршағанша зығыр түтті; ¨~лась языком аузымен орақ орды.
НА`ТРИЙм. хим. натрий; углекислый ~көмір қышқылды натрий; хлористый ~хлорлы натрий.
НА`ТРОЕнареч. үшке (бөліпайырып);разрезать~үшке бөліп кесу.
НАТРУБИ`ТЬсов. хабарлау, әйгілеу, жаю, тарату;
~о чем-либо по всему городу бірдеңе туралы бүкіл қалаға хабарлау.
НАТРУДИ`ТЬсов. что, разг. шаршатып алу‚талдыру‚әлсірету.
НАТРУДИ`||ТЬСЯсов. разг. 1. (утомиться) әбден шаршау‚діңкесі құру; руки ~лись екі қолдың әлі кетіп қалды; 2. (вдоволь потрудиться) тынбастан еңбектену; ~ться за день күні бойы тынбастан жұмыс істеу‚еңбектену.­
НАТРУ`ЖИВАТЬнесов. см. натрудить.
НАТРЯСТИ`сов. чточего (сілкіпқағып) түсіру‚шашу; ~опилок на пол еденге ағаш үгіндісін шашып тастау.
НАТРЯС||ТИ`СЬсов. разг. 1. селкілдеп қалу‚соғылып қалу; ~в грузовике жүк машинада соғылып қалу; 2. қалтырап‚дірілдей; ~тись от страха қорыққаннан дірілдеу; 3. сілкіну; ~лось много груш көп алмұрт (ағаштан) сілкіп алынды.
НАТУ`Г||А ж.разг. зорлану‚қысылу; лопнуть от ~и шутл.зорланғаннан жарылып кету.
НА`ТУГО нареч.разг. қысып‚сығып; затянуть ~ремень белбеуді қысып буыну‚белбеуді қысып буу.
НАТУ`ЖИВАТЬ несов. см.натужить.
НАТУ`ЖИВАТЬСЯнесов. см. натужиться.
НАТУ`ЖИТЬсов. что разг. қатайту‚жиыру;~мускулыбұлшық еттерді жиыру‚қатайту.
НАТУ`ЖИТЬСЯсов. разг. зорлану‚қиналу‚бар күшін салу; он ~лся и поднял тяжелый мешок ол бар күшін салып‚ауыр қапты көтерді.
НАТУ`ЖН||ЫЙ,-ая‚-ое разг. зорланып істелетін‚қиналып істелетін; ~ый кашель қиналып жөтелу‚жөтел қысу.­
НАТУ`Р||Аж. 1. уст. то же что природа; табиғат‚айналадағы дүние‚болмыс; 2. иск. (живой образец) табиғи өркен‚заттың өзі; рисовать с ~ы тікелей заттың өзіне қарап сурет салу; 3. эк. (платежное средство) зат‚бұйым; поставка ~ой заттай өткізу.
НАТУРАЛИЗА`ЦИЯж. натурализация (екінші бір елдің адамына азаматтық құқық беру).
НАТУРАЛИ`ЗМм. натурализм (әдебиет пен өнерде 19 ғасырдың екінші жартысында болған реализмнен бөлек табиғат заңы мен қоғам заңдарының арасына теңдік белгі қоюшымазмұнды есептемей болмыстың сырт көрінісіне ғана мән беруші бағыт).
НАТУРАЛИЗОВА`ТЬсов., несов. кого-что (шетел адамына) азаматтық құқық беру.
НАТУРАЛИЗОВА`ТЬСЯсов., несов. (шетел) азаматтығын қабылдау.
НАТУРАЛИ`СТм. 1. табиғат зерттеуші; юные ~ы жас натуралистер; 2. натурализмді қолдаушы.
НАТУРАЛИСТИ`ЧЕСКИнареч. натуралистік; описать что-либо ~бірдемені натуралистік суреттеу.
НАТУРАЛИСТИ`ЧЕСК||ИЙ,-ая‚-ое натуралистік; ~ое направление натуралистік бағыт.
НАТУРА`ЛЬНО1. вводн. сл. уст. (конечно) әлбетте, әрине; 2. перен. (естественно) табиғи‚шын‚шынайы; ~смеяться шын күлу.
НАТУРА`ЛЬНОСТЬж. табиғилық‚қарапайымдылық.­
НАТУРА`ЛЬН||ЫЙ, -ая‚-ое 1. табиғи‚таза‚шын; ~ый медтабиғи‚таза бал;~ые показатели табиғи көр­сет­кіштер; ~ый цвет табиғи түс; ~ый соктабиғи таза шырын; 2. эк. заттай; ~ый налог заттай салық; ~ая оплата труда еңбектің заттай ақысы; ~ые платежи заттай төлемдер; ~ый обмен заттай айырбас; ~ая премия заттай сыйлық; ¨~ое хозяйство натуралды шаруашылық.
НАТУ`РН||ЫЙ, -ая‚-ое 1. натура‚заттай‚заттың өзіне қарап жасаған; ~ый класс заттың суретін өзіне қарап салатын сынып; ~ые съемки натурадан түсіру; 2.  ~ый остатокэк. торг. заттай қалдық.
НАТУРОПЛА`ТАж. заттай төлеу‚бұйымдай төлеу.
НАТУРФИЛОСО`ФИЯж. только ед. натурфилософия(табиғат туралы идеалистік философиялық ілім).
НАТУ`РЩИКм., НАТУ`РЩИЦА ж. иск. натурашы (ақы үшін суретшіге жалданатын адам).
НАТЫ`КАТЬсов. чточего разг. (көп қылып)түйреу‚қадау‚шаншу; ~булавок түйреуіштер түйреп қою.
НАТЫКА`ТЬнесов. 1. см. натыкать; 2. см. наткнуть.
НАТЮРМО`РТм. иск. натюрморт.
НАТЯГА`ТЬ сов. чегосуыру‚суырып алу; ~гвоздей из доски тақтайдан шегелерді суыру‚суырып алу.
НАТЯ`ГИВАТЬнесов. см. натянуть.
НАТЯ`ГИВАТЬСЯнесов. 1. см. натянуться; 2. страд. от натягивать.
НАТЯЖЕ`НИЕс. 1. см. натянутьнатянуться; ~струн қыл‚ішек тарту; ~веревки жіп‚бау тарту‚керу; 2. мед. (раны) тартылу‚жазылу‚біту(жараның аузы туралы).
НАТЯ`Ж||КА1. см. натянутьнатянуться;керу‚созу; 2. әрең‚зорға; поставить с ~ой тройку үшті зорға қою.
НАТЯЖН||О`Й,-ая‚-ое керіп кигізілген‚созып кигізілген; ~ые шины керіп‚созылып кигізілетін шиналар.­
НАТЯ`НУТОСТЬж. жасандылық.
НАТЯ`НУТ||ЫЙ,-ая‚-ое 1. прич. от натянуть; 2. перен.­жасанды‚қырғи қабақ‚дүрдараз‚зілді; ~ая улыбкажасанды түрде күлімсіреу; ~ые отношения дүрдараз қарым-қатынас.
НАТЯНУ`ТЬ сов. что 1.тарту‚керу; ~веревку ар­қанды керу; ~вожжи делбені керу; 2. кию‚тартып кию; ~сапог на ногу етікті аяққа тартып кию.
НАТЯНУ`ТЬСЯ сов.тартылу‚созылу‚керілу.



© 2015 Мемлекеттiк тiлдi дамыту институты. Барлық құқықтары қорғалған.
Сайт редакциясы мақала авторының көзқарасына жауап бермейді.

Кері байланыс

  • Мекенжай: Алматы қаласы, Пушкин көшесi, 78 (Қабанбай батыр көшесiнiң қиылысы)
  • Тел: (+7 727) 293-88-94, 293-88-75